Thứ Tư, 17 tháng 10, 2018

KIM THIẾP VŨ MÔN-Diễn Thi



                       KIM THIẾP VŨ MÔN _DIỄN THƠ

GIỚI THIỆU: Tháng 5/2018 ngẫu nhiên gặp nhà thơ Trần Dương Long trong bệnh viện, nơi tôi mới vào trị bệnh. Hai chúng tôi nằm cùng phòng, nói chuyện văn chương chữ nghĩa với nhau cho quên đi những khó chịu khi bệnh tật hành hạ, thật là tâm đầu ý hợp, dù trước đó không hề quen biết nhau. Tôi may mắn khỏi bệnh sớm , khi ra viện bèn tặng cho nhà thơ quyển tiểu thuyết lịch sử "KIM THIẾP VŨ MÔN" do tôi viết, NXB Văn Học  tái bản 5/2017. Nghĩ là quyển sách để nhà thơ đọc lúc nằm dưỡng bệnh giết thời gian, không ngờ nhà thơ sau khi đọc đã đầy cảm xúc và kỳ công nghiền ngẫm viết lại quyển tiểu thuyết thành  thơ lục bát, mà nhà thơ gọi là KIM THIẾP VŨ MÔN DIỄN CA. Tôi mạn phép đổi lại là DIỄN THI. Sau 5 tháng miệt mài, nay nhà thơ đã diễn thành thơ được gần nửa tiểu thuyết với khoảng 2800 câu lục bát. Thật là kỳ tích xưa nay hiếm có. Với tôi, tri âm như thế mới là tri âm. Dù là chưa diễn thi xong hết quyển tiểu thuyết, nhưng tôi muốn giới thiệu ngay 2800 câu thơ đã xong, để mọi người cùng thưởng lãm. Cảm ơn nhà thơ TRẦN DƯƠNG LONG và chúc cho nhà thơ mạnh khỏe, sớm hoàn thành tâm nguyện.




THƠ CỎ (chép lại tặng những ai yêu thích Kim Thiếp Vũ Môn)

Kim Thiếp Vũ Môn làm ông say
Làm ông chẳng nhớ đêm với ngày
Hôm qua bà bảo ông quên ngủ
Sáng dậy lừ khừ mắt đỏ gay!
Kim Thiếp Vũ Môn làm ông say
Làm ông quên cả tháng lẫn ngày
Chiều nay bố Karl nhắc mới nhớ
Sinh nhật Phương Liên hai bốn này!
Kim Thiếp Vũ Môn làm ông say
Say đêm chưa đủ lại đây ngày
Cháu con Đại Việt mau tỉnh lại
Cùng bác Xuân Hoài tay nắm tay!
Ông post lên trời gửi gió mây
Mấy câu Thơ Cỏ một vần say
Chúc Liên lên chín vui học giỏi
Chẳng nhất cũng nhì kém gì Tây!
Kim Thiếp Vũ Môn làm ông say!
Hà Nội, 24.05.2018

KIM THIẾP VŨ MÔN _DIỄN THƠ
Tác giả :TRẦN DƯƠNG LONG
Phỏng theo tiểu thuyết "KIM THIẾP VŨ MÔN" của Thâm Giang TRẦN GIA NINH
1. Trần Hữu Lượng & Chu Nguyên Chương (7x4)
Thịnh suy qui luật muôn đời
Nguyên Mông hùng mạnh một thời cũng qua
Thiên tử ngoại tộc ra ma
Vương quyền rơi rụng như là sung rơi!
Xưng hùng xưng bá khắp nơi
Máu thành sông, xương trắng phơi đầy trời
Cuối cùng nhóm lại hai nơi
Nam Bắc chia cắt ai người minh quân?
Hán Vương tên Lượng họ Trần
Khởi binh chiếm giữ nam phần Trung Hoa
Sai người về lại quê nhà
Kết giao Đại Việt cũng là người thân!
Chu Nguyên Chương (2) chiếm Bắc phần
Chống Trần Hữu Lượng (3) nhiều lần giao tranh
Hồ Bà Dương nước trong xanh
Tan lâu phải hợp trời dành Ngô Vương!
Thuỷ chiến Hữu Lượng tử thương
Anh hùng cái thế Hán Vương chầu giời
Than ôi! Hào kiệt một đời
Tiếc cho non nước đất trời Vũ Xương (4)
Hai bên mấy vạn tử thương
Oan hồn bảng lảng tìm đường hoàn dương
Lão Gia miếu Trắng (5) nến hương
Canh Cổng Địa Ngục khói sương chiến trường!
Giá như thắng được Nguyên Chương
Đại Hán Đại Việt hai phương một nhà
Có trời mà cũng có ta
Giữa thắng và bại còn là chữ duyên
(1) Minh quân là vua ngày mai, không phải là vua anh minh.
(2) Chu Nguyên Chương lên ngôi vua khởi đầu nhà Minh năm 1367
(3) Hán Vương Tràn Hữu Lượng (? - 1363) là con trai Trần Ích Tắc
(4) Vũ Xương là thủ phủ của Hán Vương. Ngày nay Vũ Xương là một phần của thành phố Vũ Hán
(5) Sử sách gọi là miếu Lão Gia, dân gian gọi là miếu Trắng. Miếu được xây dựng trên bờ hồ Bà Dương, phía dưới là Cổng Địa Ngục, nơi xẩy ra trận Thuỷ chiến năm nào giữa Trần Hữu Lượng và Chu Nguyên Chương
2. CHU TỬ (4x4)
Trai anh hùng gái thuyền quyên
Đỗ thị Việt nữ Nguyên Chương rước về
Minh Thái Tổ vốn đam mê
Mỹ nhân ngoại tộc chẳng chê người nào!
Sông dài biển rộng trời cao
Giọt máu Hữu Lượng lọt vào nhà Chương
Sinh ra Chu Tử ngoan cường
Quận công trấn giữ chiến trường Chương Khâu!
Cái duyên trời định từ lâu
Dòng máu Hán Việt, Mạc Sầu là đây
Chưa đầy tuổi đã đứt dây
Bố mẹ tuẫn tiết phơi thây chiến trường!
Từ đây giọt máu nam phương
Về với Đỗ thi, bà thương bà chiều
Bà dạy quận chúa thân yêu
Tiếng Giao Chỉ, tiếng mỹ miều quê ta!
3. Quyền phi & Hàn Thăng (9x4)
Vĩnh Lạc cũng giống vua cha
Mỹ nhân ngoại tộc là hoa đầu cành!
Vua Cao Ly muốn yên lành
Đem tiến quận chúa một nhành hoa yêu!
Kiêm tài thổi sáo thổi tiêu
Quyền phi đệ nhất yêu kiều là đây
Hàn Thăng kiếm khách bậc thầy
Thanh mai trúc mã (1) thế này được sao?
Hỏi trời, trời ở trên cao
Hỏi nàng, nàng bảo trông vào một ta:
“Quê người hay ở quê nhà
Thanh mai trúc mã vẫn là thanh mai!”
Tình nàng đã chẳng đơn sai
Hàn Thăng xin quyết một hai theo nàng
Làm tướng hộ tống dọc đường
Ngựa nàng đi trước ngựa chàng theo sau!
Trời xanh xanh ngắt một màu
Tình chàng ý thiếp cùng nhau giao hoà
Quê nhà một bước một xa
Quan dẫn đường bảo đây là Yên Kinh!
Cả hai nghe thấy giật mình
Ôi thôi đứt gãy gánh tình tỉnh say
Trời cao biển rộng đất dày
Trúc mai thanh mã là đây hỡi trời!
Chia tay chẳng nói một lời
Chàng về dịch quán (2) nàng dời lầu trang
Tỉnh say, say tỉnh mơ màng
Khối tình hai nửa đoạn trường hai nơi!
Hàn Thăng kiếm khách một thời
(Xin vào quân ngũ theo phò nhà Minh)
Vì nàng , cam phận làm người nhà Minh
Ngày đêm rèn kiếm luyện binh
Thời gian khỏa lấp mối tình trúc mai!
Mạc Sầu quý khách , trọng tài
Hàn Thăng lọt mắt, xứng người gửi thân
Hôn ban (3) truyền xuống xa gần
Hàn Thăng, Quận chúa kết thân một nhà
 (1) Hai người yêu nhau từ thuở bé
(2) Nhà khách của triều đình
(3) Kết hôn do nhà vua quyết định
4. Chu Mạc Sầu (7x4)
Trăm năm trăm cõi người ta
Chữ duyên chữ số cũng là trời ban
Đàm quận chúa số giàu sang
Dòng máu Hán Việt duyên mang chữ sầu!
Lấy chồng chưa được bao lâu
Hàn Thăng chinh phạt Giao Châu quê nhà
Đệ nhất kiếm khách ra ma
Gửi thân quê vợ biết là nơi đâu?
Mồ côi bố mẹ từ lâu
Bây giờ chồng lại về chầu Diêm Vương
Chém cha cái số đoạn trường
Chữ sầu vương vấn chữ thương mấy lần!
Lại thêm cái luật bất nhân
Quận công mấy vợ chẳng cần vua ban
Còn như quận chúa dở dang
Tái hôn bi cấm vua ban rành rành!
Quyền phi tình nghĩa phân minh
Thương Mạc Sầu quí cái tình Hàn Thăng
Xin vua Vĩnh Lạc nàng rằng:
Mạc Sầu quận chúa như trăng vừa tròn!
Chồng mất nàng sống mỏi mòn
Chữ tình tuy hết vẫn còn chữ duyên
Vả theo phong tục Triều Tiên
Thuận lòng tái giá là thiên diễm vàng!
Cúi xin vì thiếp vua ban
Cải hôn hai chữ cho nàng liệu thân
Thiếp sắp Vĩnh biệt cõi trần
Chỉ xin bệ hạ một lần chuẩn ưng!
5. Hồ Nguyên Trừng & vua Vĩnh Lạc ((6x4)
Vĩnh Lạc thắng trận ăn mừng
Khao bình thưởng tướng đã từng nam chinh
Sân rồng mươi vạn tinh tinh
Om sòm trống trận dập đinh cờ hoa!
Vua quan Giao Chỉ một nhà
Cùng Thượng Hoàng (1) bị điệu ra sân rồng
Một đoàn xủng xẻng xiềng gông
Ngẫng đầu bước thẳng như không chuyện gì!
Lệnh vua truyền xuống tức thì
“Xin lỗi tả tướng (2) việc chi thế này!
Hoàng Trung đâu? (3) tháo gông ngay
Đưa quan Giao Chỉ lên đây nhanh nào!
Tướng quân học rộng tài cao
Thần cơ thương pháo trông vào một ngươi!”
Giao Châu bại tướng quê người
Nguyên Trừng chẳng nói chẳng cười chỉ vâng!
Vui lâng lâng buồn lâng lâng
Chữ trung chữ hiếu chữ thân xoay vần!
“Thương cha thương nước thương dân
Giao Châu ơi! Con dấn thân thế nào?
Quê người đất rộng trời cao
Quyên sinh thì dễ làm sao vẹn tròn
Cứu cha giúp được nước non
Không nhiều thì ít lòng con nguyện cầu!”
6. Hồ Nguyên Trừng & Chu Mạc Sầu (11x4)
Hoàng Trung tể tướng mưu sâu
Xin vua Vĩnh Lạc Mạc Sầu tái hôn
Lại toan tính kế vuông tròn
Đàm quận chúa, Hồ Nguyên Trừng xe duyên!
Trai anh hùng gái thuyền quyên
Lạt mềm buộc chặt có bền mưu sâu?
Hai giọt máu người Giao Châu
Trời xui đất khiến tìm nhau giao Hoà!
Có trời mà cũng có ta
Nguyên Trừng quận chúa đều là hiền nhân
Tướng quân lòng dạ phân vân
Chữ trung chữ hiếu còn lần chưa ra!
Vui chi hoa nguyệt, nguyệt hoa
Hôn ban thì cũng chỉ là hôn ban!
Đuốc hoa ngoài cửa chưa tàn
Giai nhân e ấp gọi chàng, chàng ơi!
Nguyên Trừng nghe thấy rụng rời
Tiếng ai như tiếng đất trời Giao Châu?
“Thiếp đây chàng, Chu Mạc Sầu
Cũng là Việt nữ Giao Châu quê mình!
Thiếp xin kể hết sự tình
Thái Tổ (4) Đỗ thị với mình ra sao”
Như nắng hạn gặp mưa rào
Giai nhân quân tử lạc vào động tiên!
Tướng quân sánh với thuyền quyên
Duyên vua ban lại Hoá duyên Châu Trần (5)
Vui buồn ngày tháng trôi dần
Giao Châu bất khuất mấy lần động bình!
Tướng quân ở tận Yên Kinh
Vẫn thường theo sát binh tình nhà Minh
Chờ dịp mật báo tình hình
Cho người Giao Chỉ biết mình biết ta!
Ai trung nghĩa, ai gian tà
Vua quan Đại Việt biết mà phòng thân
Như tên chánh sứ Ngạn Thần
Sang cầu vương tước cho Trần Trùng Quang!
Vì chức tri phủ Nghệ An
Đang tâm bán cả vua quan Hậu Trần
Quân cơ vũ khí vân vân
Khai báo vanh vách mười phân cả mười!
Nguyên Trừng biết thế liền xui
Nột Ngôn phó sứ họ Bùi về nhanh
Báo Trung Quang đừng chạy quanh
Phục Trần sự nghiệp tan tành là đây!
7. Hồ Nguyên Trừng & Thần Cơ thương pháo (4x4)
Ăn cơm chúa múa tối ngày
Thần cơ thương pháo một tay Nguyên Trừng
Hoàng Trung Vĩnh Lạc cả mừng
Súng thần linh diệu chưa từng có đâu!
Nhất thế giới, Minh đi đầu
Thần cơ thương pháo nhiệm mầu mấy doanh
Vĩnh Lạc mặc sức tung hoành
Nguyên Mông kinh hãi, tan tành Tác Ta!
“Nguyên Trừng tả tướng giúp ta
Cũng là giúp nước quê nhà Giao Châu!
Ơn sâu phải trả nghĩa sâu
Thần cơ ra trận phải tâu phải trình”!
Từ đó quân lệnh hình thành
Trước khi ra trận tế nhanh súng thần
Và tế cả tướng Nguyên Trừng
Thần cơ thương pháo đã từng lưu danh!
(1) Hồ Quí Ly
(2) Hồ Nguyên Trừng
(3) Tể tướng nhà Minh
(4) Chu Nguyên Chương
(5) Duyên đẹp, vừa đôi phải lứa
8. CHÂU HOAN (5x4)
Hoan Châu (1) nước biếc non xanh
Người đông đất rộng nam anh nữ tài
Tay cầm tay, vai kề vai
Hoá Châu, Châu Ái (2) trong ngoài vào ra!
Đông giáp biển, tây Lão Qua (3)
Giăng Màn một giải bao la đại Ngàn
Ngàn Sâu, Ngàn Phố, sông Lam
Thành căn cứ địa vua quan Hậu Trần!
Sông Lam tả ngạn Trà Lân (4)
Chi La (5) hữu ngạn phố gần phố xa
Khi biến Ngàn Hống (6) là nhà
Lên rừng xuống biển vào ra trong ngoài
Ra thì Châu Ái Đông Quan (7)
Vào thì Châu Hoá mưu toan tuỳ thời
Hoan Châu sông núi đất trời
Khí thiêng dung dưỡng nhiều người hiền nhân:
Tướng quân Đặng Tất Cảnh Chân
Hà Giáp, Hà Ất (8) xa gần ngợi khen
Làm chủ công nghệ luyện rèn
Những là thương pháo (9) cung tên súng thần!
(1) Hoan Châu hay Châu Hoan gồm Nghệ An và Hà Tĩnh ngày nay
(2) Hoá Châu ngày nay là Quảng Bình và Thừa Thiên Huế
(3) Lão Qua là một tên gọi của Nước Lào ngày xưa
(4) Trà Lân tên một toà thành cổ, trấn giữ ngã ba đường vào Nam lên Lào và ra Bắc ở miền Tây Nghệ An
(5) Chi La, căn cứ của nhà Hậu Trần, bên bờ nam Sông Lam, nay thuộc huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh.
(6) Ngàn Hống là núi Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh.
(7) Đông Quan là tên gọi của Hà Nội thời thuộc Minh
(8) Trần Hằng trốn chạy họa tru di nhà Hồ và sau này nhà Minh đổi thành Hà Giáp. Hà Ất là con. Hai cha con nắm bí quyết công nghệ luyện sắt thép chế tạo vũ khí.
(9) Thương pháo tức thần cơ thương pháo
9. Hậu Trần(16x4)
Tiếc thay vận nước xoay vần
Phục quốc thì đúng, phục Trần lại sai
Cảnh Chân (1), Đặng Tất (2) cả hai
Chọn nhầm Trần Ngỗi (3) bất tài bất nhân!
Ai xu nịnh, ai công thần
Trận Bồ Cô (4) ai xả thân đi đầu
Nhờ ai lấy lại Hoan châu
Cùng Phan Quí Hữu (5) Bắc cầu chống Minh?
Nhờ ai diệt bọn yêu tinh
Chiêu, Giao (6) bán nước cầu vinh một đời
Nhờ ai làm chủ một nơi
Nhờ ai cai quản đất trời một phương?
Nghe lời một lũ bất lương
Biến công thành tội khó lường mưu gian
Cảnh Chân (7) Đặng Tất (8) chết oan
Triều đình tan tác trong ngoài bất an!
Đặng Dung (9) Cảnh Dị (10) họp bàn
Thù cha nợ nước biết làm sao đây
Phế Trần Ngỗi chọn ai thay
Ngọn cờ phục quốc loay hoay tìm người!
Theo bố chinh chiến một đời
Vẫn chưa học được chữ thời chữ quân
Hai ông lại chọn người thân
Cháu Trần Ngỗi lập vua Trần Trùng Quang! (11)
Mới làm chủ được Châu Hoan
Và vài châu nữa đã toan giảng Hoà
Đông Quan (12) miền Bắc bao la
Trương Phụ Mộc Thạnh (13) vẫn là chủ nhân!
Hai vua đã phái sứ thần
Sang Yên Kinh xin cầu thân hai lần
Nhật Tư cùng với Lê Ngân (14)
Vì Trần Ngỗi đã bỏ thân ê chề!
Trùng Quang lại cũng u mê
Vừa lên ngôi đã tính bề cầu thân
Sai Nột Ngôn Hồ Ngạn Thần
Xin vua Minh cho họ Trần làm vương!
Cầu xin giặc - chọn nhầm đường
Giết Ngạn Thần là chưa tường hiểm nguy
Hoan Châu chỗ dựa lại suy
Tri phủ sắp sửa quy y chầu giời!
Liêu nhi (15) cải họ đổi ngôi
Thay cha nuôi, giữ đất trời Hoan Châu
Thù cha thì hắn nhớ lâu
Lại quên nợ nước đi cầu giặc Minh!
Tính chi vinh nhục, nhục vinh
Lam Thành mở cửa tiêu binh trễ tràng
Trương Phụ kéo đến ngỡ ngàng
Phan Liêu quì gối xin hàng quân Minh!
Chi La (16) thấy thế giật mình
Trùng Quang ra lệnh đưa binh lùi vào
Hoá Châu đất hiểm núi cao
Về trong đó, tính kế nào lại hay!
Ngựa voi thượng đạo (17) đi ngay
Thuỷ bộ theo biển đêm ngày lui binh
Vào đến Thuận Hoá thất kinh
Chiến thuyền hư hỏng bộ binh hao mòn!
Vua quan nhóm lại họp bàn
Hồ Bối (17) hiến kế trá hàng quân Minh
Chọn người ra đó thay mình
Mang lễ vật về Lam Thành cầu thân!
Sai lầm chồng chất sai lầm
U mê nay lại một lần u mê
Cầu xin giặc thật đáng chê
Mấy lần như thế đi về tay không!
(1) Nguyễn Cảnh Chân (1355-1409)
(2) Đặng Tất (1357-1409)
(3) Trần Ngỗi tức Giản Định Đế (1407-1409)
(4) Bồ Cô nay thuộc xã Yên Bằng, Ý Yên, Nam Định.
(5) Phan Quí Hữu, tri phủ Hoan Châu.
(6) Trần Nhật Chiêu, tru phủ Nghệ An và Trần Thúc Giao tri phủ Duễn Châu theo nhà Minh.
(7) Nguyễn Cảnh Chân (1355-1409), đang tướng chống quân Minh nhà Hậu Trần.
(8) Đặng Tất (1357-1409), tướng chủ chốt dựng lên nhà Hậu Trần.
(9) Đặng Dung con trai của Đặng Tất
(10) Nguyễn Cảnh Dị con trai của Nguyễn Cảnh Chân
(11) Trần Trùng Quang hậu Trần Quí Khoáng (1409)-1413)
(12) Tên Hà Nội thời thuộc Minh
(13) Hai tướng nhà Minh cai trị Giao Chỉ
(14) Nguyên Nhật Tư và Lê Ngân là chánh phó sứ của Giảng Định Đế bị vu Minh chém đầu
(15) Liêu Nhi là con trai của Hồ Ngạn Thần gọi tri phủ Hoan Châu là chú dượng. Ông không có con trai nhận Liêu làm con nuôi. Trước khi mất ông làm lệ đổi họ cho Liêu thành Phan Liêu và trao quyền tri phủ Hoan Châu cho y.
(16) Chi La là căn cứ địa của nhà Hậu Trần bên kia bờ sông Lam, đối diện với Lam Thành, nay là vùng Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh.
(17) Đường thượng đạo là đường mòn dọc theo núi
10. NGUYỄN BIỂU (14x4)
Đại quan Nguyễn Biểu (1) anh hùng
Thay mặt vua về Lam Thành cầu thân
Trương Phụ sai dọn ra sân
Cỗ đầu người thiết sứ thần An Nam!
Thật là một lũ dã man
Lại toan thử thách gan vàng sứ quân
Nguyễn Biểu chẳng chút phân vân
Móc mắt chấm muối vùa ăn vừa bình:
“Mấy khi người nước Nam mình
Ăn thịt người Bắc người Minh đó mà”
Ăn xong ông lại ngâm Nga:
“Nem công chả phượng rằng ta cũng sành!
Đầu người Bắc quả ngon lành
Gan lân thịt gấu cũng đành xếp sau” (2)
Quan quân Trương Phụ nhìn nhau
Đứa thì kinh hãi đứa chau mặt mày!
Thán phục thay! Kẻ sỹ này
Phụ ra lệnh thả sứ thần về ngay
Phan Liêu ton hót quan thầy
Rằng nghe hắn nói câu này ngoài cươi (3)
“Ta giám ăn cỗ đầu người
Thì cũng có thể nuốt tươi Phụ mày” (4)
Nghe xong Phụ đổi ý ngay
Đem hỏi Nguyễn Biểu “câu này của ngươi?”!
Sứ thần vừa nói vừa cười
“Vâng! Ta nói thế rõ mười không sai”
Ra vẻ Trọng kẻ văn tài
“Đối được câu ấy ta thời tha cho”!
Sứ thần chẳng chút đắn đo
Đọc ngay vế đối vòng vo thêm rầy (5)
“Còn ba tấc lưỡi mộ đây
Nhà Trần vẫn sẽ là thầy Giao Châu!” (6)
Đối chỉnh từng chữ từng câu
Không thể chê nhưng lắc đầu chẳng tha
Phan Liêu quyết diệt quân ta
Sứ thần biết thế chẳng thà chết vinh!
Mắng Trương, Phan bọn yêu tinh
Chúng bay một lũ súc sinh trên đời
Phục Trần miệng nói xơi xơi
Thực lòng lại chiếm đất trời Giao Châu!
Những mong cai trị dài lâu
Vơ vét của cải làm giàu Yên Kinh
Thật là một lũ đáng khinh
Miệng hót nhân nghĩa thực tình kẻ gian!
Trương Phụ đổi ý làm càn
Sai trói Nguyễn Biểu chẳng bàn chẳng tra
Lam Thành thủ phủ quê nhà
Biển dâng đón sứ thần ta về trời!
Thân ôi! Hào kiệt một đời
Sinh không phải lúc gặp thời Loạn ly
Vận nước thì lại đang suy
Anh hùng nuốt hận quản gì tấm thân!
Không thành công cũng thành nhân
Đời đời hương khói muôn dân tôn thờ
Hà Tĩnh Đức Thọ Yên Hồ
Lưu danh thơm những vần thơ oai hùng!

(1) TS Nguyễn Biểu người Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh.
(2) Bài thơ TS Nguyễn Biểu ngâm Nga như sau:
Ngọc thiện trân tu đã đủ mùi
Gia hào thêm có cỗ đầu người
Nem công chả phượng còn thua béo
Thịt gụ (gấu) gan lân cũng kém tươi
Cá lối lộc minh so cũng một
Đọ bề vàng sắt bội hơn mười
Kìa kìa ngon ngọt tày vai lợn
Tráng sỹ như Phàn (a) tiếng để đời
(a) Phàn tức Phàn Khoái, tráng sỹ của Lưu Bang. Ông ăn hết một vai lợn trong bữa tiệc Hồng Môn mà Hãng Vũ đãi để giết Lưu Bang. Cuối cùng Hãng Vũ đã không giám giết Lưu Bang tức Hán Cao Tổ.
(3) Ngoài cươi tức ngoài sân, tiếng Nghệ Tĩnh.
(4) Nguyên văn “Năng sảm nhân đầu, năng sảm phụ”.
(5) Thêm rầy hay thêm rắc rối, tiếng Nghệ Tĩnh
(6) Nguyên văn “Hữu tồn ngô thiệt, hữu tồn Trần”.
11. Đặng Dung & Trương Phụ
(11x4)
Trương Phụ cùng đám tuỳ tùng
Họp nhau bàn kế truy lùng Hoá Châu
Mộc Thạnh lượng lữ lo âu
Bồ Cô, Mộ Độ (1) đau lâu nhớ đời!
Phan Liêu xin chủ góp lời
“Rằng nên đánh tới chữ thời là đây
Để lâu rắn Hoá rồng mây
Việt Chiêm liên kết đắp xây lũy thành!
Ba võ tướng (2) phù một cành
Tuy ai cũng “dũng”, đồng lòng thì không”
Nghe lời như cởi tấm lòng
Quyết động bình, Phụ sớm mong có ngày:
“Bắt Trùng Quang, đây vận may
Giao Chỉ một giải đó đây một nhà
Hậu Trần phản nghịch ra ma
Mở mang bờ cõi rằng ta công đầu!”
Phan Liêu xin được theo hầu
Phụ bắt ở lại Hoan Châu giữ nhà
“Giúp Sái Phúc Đại Minh ta
Vồ về dân chúng trong ra ngoài vào!”
(1) Hai trận quân Minh thua vua quan Hậu Trần
(2) Ba võ tướng của nhà Hậu Trần là Đặng Dung, Nguyễn Cảnh Dị và Nguyễn Suý
11. Đặng Dung & Trương Phụ (11x4)
Nương theo gió Bắc rì rào
Thuỷ quân Trương Phụ ào ào nam chinh
Thuận Hoá Hơn tháng động bình
Không phân thắng bại quân Minh quân Trần!
Mùa thu tháng chín xoay vần
Sái Già (3) Nam Bắc nhiều lần giao tranh
Hai bên cầm cự cầm canh
Được thua, thua được trời giành cho ai?
Đặng Dung là một tướng tài
Nửa đêm đánh úp trong ngoài chẳng hay
Gươm thần dũng mạnh một tay
Đốt doanh trại chém tướng này tướng kia!
Trương Phụ phách lạc hồn xiêu
Bỏ thuyền lớn lên thuyền con chạy dài!
Tiếc cho Đặng tướng anh tài
Không chém được Phụ số trời chưa cho!
Lại thêm Nguyễn Suý dở trò
Không chịu hợp sức chỉ lo thân mình
Trương Phụ nắm được binh tình
Quay lại đánh, quân nhà mình thua to!

(3) Sông Sái Già là sông Ái Tử ngày nay.
Quả là trời vẫn chưa cho
Chuyển thắng thành bãi cam go chữ thời
Giá như Nguyễn Suý chịu chơi
Trương Phụ, Mộc Thạnh chầu giời Hoá ma!
12. Đặng Dung & Bài thơ Cảm Hoài (9x4)
Có Trời mà cũng có ta
Giữa thời và vận còn là chữ tâm
Trần Trùng Quang chưa đủ tầm
Để cho tướng sỹ âm thầm giúp nhau!
Rừng xanh, xanh ngắt một màu
Đặng Dung trốn chạy hang sâu ẩn mình
Dăm ba đệ tử trung trinh
Uống nước suối, ăn củ rừng cầm hơi!
Nổi danh văn võ một đời
Anh hùng nhưng chẳng gặp thời gặp may
Gươm Hà Giáp (4) tặng còn đây
Vạch lên phiến đá rồng mây một bài (5):
“Việc đời dằng dặc hôm mai
Tỉnh say nâng chén quan hoài (6) ngóng trông
Gặp thời “đồ điếu” (7) thành công
Anh hùng lỡ vận tay không ngẫm ngùi!
Phò vua phơi phới niềm vui
Những mong đỡ trục kéo lui
sông trời!
Thù nhà nợ nước chưa vơi
Mà đầu đã bạc trăng soi Long Tuyền (8)”.
(4) Hà Giáp tức Trần Hằng, người nắm bí quyết và công nghệ luyện thép và chế tạo thần cơ thương pháo đã rèn tặng Đặng Dung thanh bảo kiếm chém sắt như chém bùn.
(5) Toàn văn bài thơ của Đặng Dung như sau:
CẢM HOÀI
Thế sự du du nại lão Hà
Vô cùng thiên địa nhập hàm ca
Thời lai đồ điếu thành công dị
Vận khứ anh hùng ẩm hận đa
Trí chú hữu hoài phù địa trục
Tẩy binh vô lộ văn thiên Hà
Quốc thù vị báo đầu tiên bạc
Kỷ độ Long Tuyền đới nguyệt ma.
(6) Quan hoài là quan tâm về việc nước.
(7) Đồ là giết và điếu là câu. Đồ điếu chỉ người có địa vị thấp trong xã hội.
(8) Lòng Tuyền là tên một thanh gươm quí thời cổ
13. Đặng Dung & Gươm thiêng (4x4)
Đọc thơ rồi ngắm gươm thiêng
Gươm gọt được đá lại mềm như nhung
Trong tay tướng Đặng anh hùng
Gươm thần uốn lượn khi gần khi xa!
Khi tỉnh loang loáng ánh tà
Khi say thấp thoáng la đà bóng tiên
Khi mơ lãng đãng kim tiền (1)
Khi mộng gươm Hoá mấy triền sao sa!
Khi buồn đường kiếm thướt tha
Khi vui lại nở như hoa đầu cành
Khi ghét ánh thép lạnh xanh
Khi yêu gươm báu lượn quanh như rồng!
“Kẻ Chàng Hà Giáp nhớ không
Tặng ta bảo kiếm những mong có ngày
Trời chưa cho, chịu vậy thay
Lần về Châu Hoá đêm ngày ngóng trông!”
(1) Kim tiền là đồng tiền đặc biết vua chúa ngày xưa sản xuất riêng để thưởng cho những người có công.
14. NGUYỄN CẢNH DỊ ( 5X4)
Thuận Hoá thành quách bỏ không
Hướng Lão Qua vượt mênh mông đại Ngàn
Vua quan Đại Việt họp bàn
Rút lui chủ động bảo Toàn Quân, Lương!
Cảnh Dị rút hậu chặn đường
Suý, Dung hộ giá Quân Vương một đoàn
Thương thay! Vừa hợp đã tan
Cảnh Dị bị bắt đại Ngàn chưa qua!
Tướng quân mắng: “Phụ gian tà
Phục Trần leo lẻo chỉ là mưu sâu
Hẹn với trời đất Giao Châu
Bắt giết được Phụ từ lâu đã thề!”!
Nghe chưa xong Phụ đã phê
“Mang đi xử trảm đem về buồng gan”
Thật là một lũ dã man
Trời chu đất diệt Minh gian một phường!
Theo cha chiến đấu mười phương
Sự nghiệp Giang dở chiến trường phơi thây
Than ôi! Tài giỏi bậc nầy
Anh hùng nuốt hận từ đây về giời!
15. Hậu Trần kết thúc (8x4)
Trương Phụ giăng bẫy khắp nơi
Nhờ tên hướng đạo kịp thời bủa vây!
Hồ Bối tử thương ở đây
Nột Ngôn, Bùi Bị phá vây sang Lào
Đặng Dung Nguyễn Suý tài cao
Tả xung hữu đột kẻ vào người ra
Vẫn không cứu được vua nhà
Cả ba bị bắt dẫn về cửa quân!
Than ôi! Số phận Hậu Trần
Đến đây (1) chấm dứt hai lần đổi ngôi
Trùng Quang, Giản Đế vua tôi
Hết lòng vì nước đất trời Giao Châu!
Sang xuân chẳng đợi chờ lâu
Trương Phụ sắp xếp trước sau đủ đầy
Hoá Châu bình định từ đây
Hắn sai binh lính một bầy quan quân!
Sắm thuyền bè đưa vua Trần
Đặng Dung Nguyễn Suý, nghìn cân bạc vàng
Kiếm thiêng vương trượng Trùng Quang
Đi theo đường thuỷ về dâng triều đình!
“Xung quanh vẫn nước non mình
Biển xanh dẫy sóng như hình tiễn đưa
Nước mất sống cũng bằng thừa
Vua đà mất nước, sống nhờ sao đang!”
Trông vời sóng biển mênh mang
Trẫm mình tuẫn tiết Trùng Quang về trời
Quân Minh náo loạn khắp nơi
Đặng Dung cũng đã kịp thời nhảy theo!
Cuộc đời gặp lúc giao neo
Vận nước đang bĩ bọt bèo cũng cam
Sống phò vua giữ giang san
Chết theo vua đáng mặt quan đầu triều!
16. Nguyễn Suý (12x4)
Nguyễn Suý thấy thế định liều
Tướng Minh quát: “đừng làm điều ngẩn ngơ
Chết dễ thế! Đừng nằm mơ
Về Kinh , Hoàng đế đang chờ nhà ngươi!”
Thênh thang biển rộng đất trời
Giải sầu hắn rủ cùng chơi đánh cờ
Chết chưa đặng chờ thời cơ
Cùng viên tướng giặc chơi cờ dưới trăng!
Một hôm hình như đêm rằm
Buồm no thuyền, gió , băng băng một đoàn
Nước cờ Nguyễn Suý đa đoan (2)
Khiến cho đối thủ mơ màng tỉnh say!
Thời cơ đến, hành động ngay
Vừa đánh vừa đạp tỉnh say chầu trời
Nguyễn Suý cũng nhảy xuống bơi
Gông đeo cổ nên chơi vơi khó chìm!
Quân Minh hò hét kiếm tìm
Bỗng đâu xuất hiện đoàn thuyền uy linh
Áp sát mạn tàu quân Minh
Xì xồ chẳng phải tiếng mình tiếng Ngô!
Thấp lùn thắt dải đai thô
Đầu trọc để chỏm lưng gô kiếm dài
Trong chốc lát, chẳng một hai
Đầu quân Minh đã rụng rời như sung!
Của ăn cướp thùng lại thùng
Từ đây đổi chủ lạnh lùng chuyền tay
Nguyễn Suý được vớt lên ngay
Gặp người thủ lĩnh vóc gầy như tiên!
Thấy Nguyễn Suý ông hỏi liền
Trùng Quang Hoàng đế giờ tìm nơi đâu
Nguyễn Suý kể hết từ đầu
“Thôi ta đến chậm, hẳn âu số trời!”
Suý rằng mặt nước chơi vơi
Cưu mang chưa kịp gửi lời tri ân
Tiên sinh nghe nói ân cần:
“Không chê xin hãy một lần theo ta!
Việc quân việc nước việc nhà
Thời cơ đến sẽ tà tà tính sau”
Suý rằng: “tính toán chỉ lâu
Tưởng không được sống mưu cầu chi xa!
Xin người hãy ban cho ta
Gươm thiêng họ Đặng đó là ân sâu
Phò tiên sinh thề trước sau
Thù nhà nợ nước cùng nhau kết đoàn!
Diệt giặc Minh cùng Việt gian
Một ngày khôi phục gian san tiên rồng
Được lời như cởi tấm lòng
Tiên ông ra lệnh hướng đông khởi hành!
(1) 1414
(2) Cơ trời dâu bể đa đoan (Truyện Kiều)
17. Thuộc Minh & Chính sách diệt chủng (8x4)
Đại Việt bình định Hoàn thành
Quân Minh cai trị gian manh nhất đời
Hoàng Phúc (1) ra lệnh nơi nơi
Tìm kỳ nhân với những người tài danh
Tinh hoa Giao Chỉ mọi ngành
Từ người trí thức đến anh thợ làng
Nhà nho thầy bói thầy lang
Thợ rèn thợ đúc Kẻ Chàng Nho Lâm! (2)
Hàng nghìn hàng vạn kỳ nhân
Đưa về Bắc quốc làm thân tôi đòi
Diệt Giao Chỉ cho tiệt nòi
Không cho văn hiến đâm chồi trổ hoa!
Lại toan đồng Hoá dân ta
Từ cách ăn mặc thờ bà thờ ông
Có quần quan đến đứng trông
Không quần xắn váy chạy vòng xin tha! (3)
Văn chương sách vở nước ta
Phúc sai đốt sạch chẳng tha thứ gì
Văn bia câu đối chi chi
Người Việt tạo dựng tức thì phá ngay!
Hết đêm rồi lại đến ngày
Tượng đồng lùng sục lưỡi cày lưỡi dao
Nguồn nguyên liệu thật dồi dào
Chở về Bắc quốc sung vào bộ Công!
Sắt đồng Giao Chỉ mất không
Thiệt đơn thiệt kép chỉ mong có ngày
Đuổi quân Minh tay cầm tay
Mới mong gột rửa tủi này nhục kia!
Tiếc thay hồn Việt chưa về
Dân Giao Chỉ vừa ngủ mê lạc đường
Phục Trần chìm nổi đoạn trường
Đắng cay, cay đắng vấn vương một thời!

(1) Hoàng Phúc là Bố Chính sứ Giao Chỉ của nhà Minh
(2) Hai làng nghề nổi tiếng ở Hoan Châu: Nho Lâm ở Diễn Châu và Kẻ Chàng ở Thị xã Hồng Lĩnh ngày nay.
(3) Hoàng Phúc ra lệnh đàn bà con gái phải mặc quần dài như người phương Bắc, cấm không được mặc váy. Hai câu ca dao: “Có quần ra quán bán hàng, Không quần ra đứng đầu làng trông quan” xuất hiện trong thời này chăng?
18. Sái Phúc & Chính sách diệt kỳ nhân (6x4)
Sái Phúc tu luyện một đời (1)
Sang Giao Chỉ giữ đất trời Hoan Châu
Ở Yên Kinh đã từ lâu
Hắn làm quen Chu Mạc Sầu phu nhân!
Nhờ nàng hắn hiểu một phần
Châu Hoan rừng rậm sông
gần núi xa
Làng nghề rèn đúc những là
Nho Lâm Phủ Diện Chi La Kẻ Chàng!
Làm quan thống lĩnh Châu Hoan
Nói sành tiếng Nghệ mưu toan lâu dài
Giao lưu kết bạn trong ngoài
Thổ quan thân sỹ ai ai cũng gần!
Nhờ đó mà hắn lần lần
Do la tung tích kỳ nhân người tài
Bắc sông Lam không sót ai
Hắn bắt bằng hết giải về Yên Kinh!
Riêng quan Ngụ Sử tiên sinh (2)
Dạy dân bí quyết luyện tinh thép trời
Nho Lâm đêm tối mưa rơi
Một mình lên núi tìm nơi luyện thiền!
Sái Phúc lục khắp một miền
Từ rừng xuống biển dọc triền núi non
Trần Hằng tung tích cỏn con
Vẫn chưa thấy, hắn mỏi mòn ngóng trông!
(1) Sái Phúc vốn là một đạo sỹ được tu luyện từ nhỏ ở núi Côn Luân của giáo chủ Khâu chân nhân thuộc Thiên Minh đạo giáo.
(2) Quan Ngự Sử Trần Hằng, người nắm bí quyết công nghệ tinh luyện thép
19. Sái Phúc & Làng nghề Kẻ Chàng (8x4)
Sông Lam hữu ngạn mênh mông
Ngàn Sâu Ngàn Phố núi Hồng sông La
“Phan Liêu ngươi hãy giúp ta
Dò la tin tức ai là chủ nhân!
Sản xuất cho bon Hậu Trần
Gươm thiêng tinh xảo súng thần uy linh”!
Phan Liêu cung cúc tận tình
Phái người ngày phục đêm rình tìm ra!
Kẻ Chàng thuộc tổng Chi La
Cha con Hà Giáp (1) họ là chủ nhân
Mừng thầm chẳng chút phân vân
Sái Phúc quyết định đích thân dẫn đầu!
Phan Liêu hiến kế hiểm sâu
Đừng động binh phép nhiệm mầu là đây:
“Tìm người tâm phúc đủ đầy
Dò la không để rút dây động rừng!
Phao tin đổi chác chưa từng:
Quan cần khí giới dân ưng trả tiền
Hoặc gạo hoặc muối đổi liền
Tiền trao cháo múc chẳng phiền lòng ai!”
Kẻ Chàng thợ khéo thợ tài
Thật thà tin kẻ lòng Sài dạ lang
Kéo về nổi lửa khắp làng
Rèn khí giới mong tiền vàng đổi trao!
Thân ôi! Đất thấp trời cao
Đổi chác đâu? Lính ào ào bủa vây
Kẻ Chàng thợ giỏi từ đây
Bắt sạch về Bắc nước mây xa vời!
Vợ con dồn lại một nơi
Chia cho quan, làm đồ chơi giải sầu!
Phan Liêu ngươi nhớ lấy câu:
Nối giáo cho giặc trước sau phải đền!
(1) Quan Ngự Sử Trần Hằng trốn vào núi mười năm trước đổi họ tên thành Hà Giáp cùng con trai Hà Ất dạy dân làng Kẻ Chàng rèn khí giới đúc súng thần giúp nhà Hạu Trần.
20. Sái Phúc & Mẹ con bé Hà Hoa (22x4)
Cốt cách đạo sỹ làm nên
Sái Phúc không giống những tên quan phàm
Thâm trầm điềm đạm khôn ngoan
Làm quan tổng trấn chẳng màng nguyệt hoa!
Kẻ Chàng con gái đàn bà
Vừa mới bắt được đâu là giai nhân
Theo thứ bậc hắn chia phần
Cho quan dưới trướng chẳng cần hỏi tra!
Riêng mẹ con bé Hà Hoa
Hắn sai giữ lại việc nhà giúp chơi
Khen cho con mắt tinh đời
Gái hai con vẫn dòn tươi có thừa!
Mắt nai mũi thẳng dọc dừa
Dáng người vừa đẹp lại vừa đoan trang
Mắt sâu thăm thẳm mơ màng
Như hai giọt nước Cam Tuyền (1) long lanh!
Làm vườn làm bếp loanh quanh
Con nép lưng mẹ một nhành hoa mai
Chẳng than chẳng khóc chẳng nài
Làm theo quan lệnh một hai chẳng bàn!
Thấy lạ Sái Phúc hỏi han
Chồng ngươi đâu tá và nàng tên chi
Dật mình thiếu phụ nghĩ suy
Hắn nói tiếng Việt sành chi là sành!
Thưa rằng: “tiện nữ họ Hoàng
Chồng tên là Giáp nhà mang họ Hà
Con gái năm tuổi tên Hoa
Con trai tên Ất cùng cha lên rừng!
Khi quan đến, đã hai tuần
Đốt than Ngàn Hống xem chừng chưa xong
Có còn chi nữa mà trông
Sống cũng không dám chẳng mong về làng!”
Sái Phúc lại hỏi thêm nàng:
“Chồng ngươi thợ giỏi Kẻ Chàng như ai?”
Thưa rằng: “Quan nghĩ không sai
Họ Hà nổi tiếng biệt tài luyện kim!”
Vừa hỏi chuyện vừa ngắm tìm
Những nét duyên dáng lim dim hắn rằng:
“Nàng thôi lao dịch lăng nhăng
Ngày lo hầu rưỡu đêm trăng hầu trà!”
Chưa quen nhưng cũng dần dà
Lam Thành thiếu phụ vào ra tuỳ mình
Ăn ngon mặc đẹp càng xinh
Khiến cho Sái Phúc sóng tình đong đưa!
Đòi gần gũi đòi mây mưa
Bị nàng cự tuyệt chẳng thưa
chẳng rằng
Một hôm hầu rưỡu đêm trăng
Dở trò chúc tụng lăng nhăng ép nài!
Nàng thì đã quyết một hai
Rút Trâm cài sẵn tính bài quyên sinh
Tỉnh say, say tỉnh chữ tình
Ngăn kịp hắn dọa: “Vì mình vì ta!
Không nghe hắn thả Hà Hoa
Vào trong chuồng cọp Hoá ma tức thì”
Nghe thấy thế nàng ngã quỳ
Người nhũn như bún ngất đi mấy lần!
Sái Phúc tìm cách gỡ dần
Thương hoa tiệc Ngọc nàng cần nghe ta:
“Ta thề xem bé Hà Hoa
Như con đẻ và nàng là phu nhân!
Rằng ta còn ở cõi trần
Trời chu đất diệt một lần đơn sai”
Hắn lệnh quân lính trong ngoài
Từ nay phải gọi nàng là phu nhân!
Bé Hà Hoa cũng có phần
Từ nay được gọi rằng nàng tiểu thư
Bảo gọi cha bé cũng ừ
Ăn ngon mặc đẹp lại dư kẻ hầu!
Sái Phúc ao ước từ lâu
Giờ nghe bé gọi lần đầu cha ơi
Bốn mươi tuổi nửa đời người
Tiếng cha gợi nhớ đất trời quê hương!
(1) Nước Cam Tuyền là nước ngọt cũng là nước trên đỉnh núi Cam Tuyền thuộc tỉnh Thiểm Tây, TQ.
21. Sái Phúc & Chính sách quản lý muối (8x4)
Sông Lam hữu ngạn một phương
Từ Đan Nhai (1) đến các phường Đèo Ngang
Sái Phúc đánh chiếm các làng
Chưa chịu khuất phục ngang tàng chống Ngô!
Chiếm Đỗ Gia giữ Bình Hồ (2)
An cư các tổng mưu đồ yên dân
Anh hùng hảo hán kỳ nhân
Đành lên Ngàn Hống trú chân chờ thời!
Phan Liêu bày kế góp lời:
“Muối là hạt ngọc ở nơi đại Ngàn
Không muối háo hán cũng tàn
Voi không khiển được Hoàn
Toàn vô phương!”
Phúc khen diệu kế phi thường
Sai quân tìm cách chặn đường lưu thông
Từ bãi làm muối biển Đông
Đến Ngàn Phố Với núi Hồng Ngàn Sâu!
Lập Cục Sứ nắm cung cầu
Quản từng bãi muối từ đầu đến chân
Bao nhiêu đảm bao nhiêu cân (3)
Phải ghi số sách mười phân tỏ tường!
Nhân dân đi lại bình thường
Với ba bát muối chỉ lường không cân
Một chai nước nắm Vạn Phần (4)
Quá hai thứ đó một lần không tha!
Thương nhân phải đến Sở, Nha
Mua giấy Khám hợp (5) mới là Chính nhân
Khám hợp lớn được trăm cân
Khám hợp bé chỉ một lần mấy cân!
Sái Phúc sức với muôn dân
Ai phạm qui định bản thân phiền Hà
Xử như những kẻ gian tà
Như nấu rưỡu lậu nước nhà đã ban!
(1) Đan Nhai là Cửa Hội ngày nay.
(2) Thành Đỗ Gia ở Hương Sơn và Bình Hồ tức Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh
(3) Một đảm bằng 100 cân và bằng 50 kg.
(4) Làng Vạn Phần làm nước mắm ngon nổi tiếng vùng Hoan Châu.
(5) Khám hợp là một loại giấy phép ngày ấy.
22. Cai trị & ăn cướp (8x4)
Ất Mùi (1) Vĩnh Lạc sức sang
Khám thu các mỏ bạc vàng
Giao Châu
Mộ phu khai thác dài lâu
Tìm Ngọc trai mò trân châu mang về!
Thuế khoá thì quá nặng nề
Dân Giao Chỉ bị trăm bề bủa vây
Hồ tiêu trồng mấy năm nay
Quả chín quan sức thu ngay chẳng nề!
Quan địa phương lại mải mê
Bắt dân cống nạp chẳng chê thứ gì
Voi trắng, hươu trắng mấy khi
Bắt được chúng, quan lấy đi tức thì!
Hương liệu đặc sản chi chi
Từ rùa đến rắn con gì cũng tham
Giao Châu điêu đứng muôn vàn
Chỉ mong có dịp đập tan xích xiềng!
Của cướp được chung và riêng
Cần chuyển nhanh về Yên Kinh an Toàn
Vạn Ninh đường Thuỷ Vĩnh An
Nối tiếp ngựa trạm Châu Hoành Quảng Tây!
Xây thành đắp lũy đó đây
Những nơi quan yếu sở này vệ kia (2)
Mong kìm kẹp được mọi bề
Thanh tra trên xuống đi về xét soi!
Chỉ một sai sót nhỏ nhoi
Cũng đánh cũng đập cũng vòi cũng tra
Có khi chém giết quá đà
Quân dân Giao Chỉ oán ra thán vào!
Than ôi! Đất rộng trời cao
Thổ quân nô lệ khổ nào khổ hơn
Nói sao cho hết nguồn cơn
Ngày đêm bị đánh quan đồn khảo tra!
(1) Năm 1415
(2) “Sở” chỗ đóng của cơ quan còn “vệ” là chỗ đóng quân canh gác
23. Sái Phúc trấn yểm Hoan Châu (21x4)
Trấn yểm ma thuật Trung Hoa
Sở trường sở đoản Sái ta đứng đầu
Từ khi trị nhậm Hoan Châu
Hắn càng để ý đi sâu kiếm tìm
Nguồn sông mạch núi nổi chìm
Giúp Lam Thành Hoá trái tim một miền
Trà Lân Tây Bắc Một triền
Núi cao như thể mắt tiên đầu rồng!
Thấp dần uốn lượn theo sông
Nghĩa Liệt long bối (1) nối thông mà thành
Từ đó uốn lưỡn loanh quanh
Thành đuôi Ngàn Hống biển xanh tiếp rừng!
Trà Lân Trương Phụ đã từng
Xây thành bổ nhậm Cẩm Bành thổ quan
Long bối bờ Bắc sông Lam
Cũng đà trấn yểm chỉ còn bờ Nam!
Đầu rồng nay đã tạm an
Lưng rồng cũng đã chu Toàn đó đây
Đuôi rồng Ngàn Hống bủa vây
Thì Châu Hoan đã đến ngày bình an!
Sái Phúc cho gọi họ Phan (2)
Bàn mưu tính kế đập tan đuôi rồng
Phan rằng khó mà Hoá không
Khống chế Ngàn Hống mênh mông chưa từng
Kẻ Treo án ngữ cửa rừng
Qua Bầu Eo xuống Lam Thành Đan Nhai
Ngược lên có thể chia hai
Giăng Màn một giải trong ngoài vào ra!
Tướng quân thống lĩnh quân nhà
Chốt Kẻ Treo với dăm ba bốt đồn
Vừa khám vừa bắt vừa dồn
Vừa ngăn vừa chặn muối tuôn lên Ngàn!
Sái Phúc khen kế khôn ngoan
Không đánh mà thắng mưu toan diễu kỳ
Quân tiên phong Mã (3) chỉ huy
Được lệnh tiến đánh tức thì Kẻ Treo!
Bao vây từ sáng đến chiều
Vào không được, chẳng dám liều tiến lên
Thỉnh thoảng lại bị cung tên
Từ trong bụi rậm vút lên đón đầu
Quan hãi lính sợ đánh lâu
Mã Kỳ nao núng mưu sâu khó lường
Phan Liêu bày kế tỏ tường
Đón gió chiều muộn chiến trường hỏa công!
Nhà tranh vách nứa mùa đông
Gió Tây góp sức Trời không chiều người
Kẻ Treo lửa cháy bời bời
Già kêu trẻ khóc ngất trời đau thương!
Quân Minh chẳng chút vấn vương
Đốt sạch giết sạch một phường dạ man!
Chạnh lòng Phan chạy vào can
Vẫn không ngăn nổi bạo tàn quân Minh!
Đầu rơi máu chảy thất kinh
Thịt người khét lẹt dân mình Phan ơi!
Bỗng đâu hắn thấy một người
Một mình chống chọi hơn mười quân Minh!
Đường kiếm vừa kín vừa tinh
Vừa kiêu sa lại như khinh bọn hèn!
Khi sà xuống thấy quen quen
Khi cuộn như rắn vút lên như rồng!
Một mình múa giữa hư không
Quân Minh mấy chục vòng trong vòng ngoài
Lấy số đông chúng ép hoài
Cuối cùng đánh bật kiếm dài khỏi tay!
Lũ sát máu xông vào ngay
Ôm choàng mới biết người này nữ nhân
Cả bọn thèm khát bần thần
Xé quần áo định xa gần chung tay!
Phan Liêu quát: “ Hãy dừng ngay
Ta xin mua lại người này được chăng?”
Quân Minh có đứa cho rằng:
“Tiền dễ chia chứ mần răng (4) với nàng?”
Phan Liêu vất túi tiền vàng
Vội ôm lấy tấm thân nàng phóng đi
Thân ôi! Tài giỏi làm chi
Chọn sai đường, Phan còn gì nữa Phan?
Bình định xong đuôi rồng vàng
Sái Phúc cắt cử thổ quan Trần Hà
Bộ hạ họ Mã tên là Thọ Sơn!
Cùng nhau tính kế vuông tròn
Quản sở Hà Bạc (5) thu tiền Kẻ Treo
Phan, Mã vừa ý thuận theo
Giúp Sái Phúc cùng chống chèo Hoan Châu!
(1) Long bối là lưng rồng.
(2) Phan tức Phan Liêu.
(3) Mã tức Mã Kỳ thống lĩnh phủ Diễn Châu.
(4) Mần răng, tiếng Nghệ Tĩnh nghĩa là làm thế nào.
(5) Sở Hà Bạc là sở Thuế.
24. Vợ chồng Sái Phúc (20x4)
Kẻ Treo Ngàn Hống đã lâu
Mang danh bất hảo cứng đầu chẳng oan
Hoan Châu trấn yểm bình an
Sái Phúc thư thái an nhàn vào ra
Lam Thành ngắm nguyệt thưởng hoa
Luyện công vãn cảnh đền xa chùa gần
Đêm trăng cùng Sái phu nhân
Chén thù chén tạc câu thần ý thơ!
Một đêm dưới ánh trăng mờ
Chàng kể trận đánh cắm cờ Kẻ Treo
Sai đem mọi thứ ra theo
Giáo gươm nông cụ cuốc cào một dây!
Phu nhân xem lướt mấy cây
Phán rằng tất cả đó đây Kẻ Chàng!
Đệ nhất giáp (1) là nhà nàng
Nhìn qua cũng biết sắt vàng của ai!
Sái Phúc nịnh vợ khen tài
Làm sao biết được một hai nhà mình
Phu nhân giải thích phân minh
Gia huy từng hộ in hình riêng Tây!
Nhà nàng khắc chữ thế này
Gia huy nhà nọ lưỡi cày đốc gươm
Dù rằng thất lạc mười phương
Nhờ gia huy vẫn thường thường tìm ra!
Chữ này viết thảo như hoa
Bên phải bộ thiếp trái là bộ kim
Sái Phúc bóp trán kiếm tìm
Thiên kinh vạn quyển thiếp kim chữ gì?
Thôi rồi! Sự thể là ri (2)
Người Việt đọc ngược (3) chữ ni (4) Hoá thành
Kim Thiếp có nghĩa rành rành:
Vợ yêu vợ quí như vàng chẳng ngoa!
Từ nay thôi để cho ta
Gọi nàng kim thiếp như là người xưa!
Phu nhân ngất ngưỡng chẳng thưa
Vợ chồng đắm đuối chén vừa chén vơi!
Má áp má, môi kề môi
Lam Thành nghiêng ngã đất trời Hoan Châu
Trăng soi loang loáng muôn màu
Như mời như gọi đưa nhau vào phòng!
Sông Lam một giải cong cong
Để cho bên đục bên trong đôi bờ
Phu nhân nửa tỉnh nửa mơ
Phu quân hổn hển năm chờ dưới trăng!
Tỷ tê chàng lại hỏi rằng
Sao nàng chẳng giống chị hằng Châu Hoan?
Nàng rằng vùng đất Kẻ Chàng
Là nơi tụ nghĩa họ hàng muôn nơi!
Tổ nàng Tây Vực xa xôi
Phải lòng công chúa đất xui trời đày
Đạo sỹ Tây Vực về đây
Đào đất luyện thép lại bày cho dân!
Rèn dao rèn cuốc lập thân
Kiếm ăn ba bữa thành dân Kẻ Chàng
Bây giờ ở Chính giữa làng
Sớm chiều hương khói Thành Hoàng là ông!
Chuyện thật chẳng dám nói không
Còn vật gia bảo tổ tông nhà nàng
Trong cơn say đắm mơ màng
Nàng kể tuồn tuột với chàng chẳng kiêng!
Nhớ chăng? Hộ mệnh bùa thiêng
Truyền cho con gái giữ riêng bên mình
Miếng da hổ bé xinh xinh
Thiếp đeo thân dưới thần linh độ trì!
Lần đầu gần gủi những gì
Nhớ chăng? chàng muốn gỡ mà không ra
Đâu rồi? Nàng hay cho ta
Xem kỹ cho rõ sao mà linh thiêng!
Nàng rằng vật ấy của riêng
Nếu chàng đụng đến Diêm Vương gọi về
Dật mình nàng hết tỷ tê
Ôm chàng thút thít rỉ rê trách mình!
Sao ta tiết lộ sự tình
Gia bảo bí mật uy linh truyền đời
Mê muội đến thế hỡi ôi
Con xin hối lỗi mong trời gia ân!
Phúc biết thế! Trong thâm tâm
Cũng thấy rờn rợn âm thầm chở che
Lam Thành gió gẹo đầu hè
Như ru như dụ tìm về giấc tiên!
(1) Số một, đầu bảng
(2) Là thế này
(3) Người TQ đọc từ phải sang trái. Người Việt mình đọc ngược lại.
(4) Chữ này

25. Động Tiên Hoa (14x4)
Tiên Hoa non nước một miền
Là đất tụ nghĩa khí thiêng đất trời
Núi đồi thâm thấp mâm xôi
Ngàn Sâu Ngàn Phố đầy vơi, vơi đầy!
Hội Nai chín khúc gần đây
Dân cư thưa thớt Ngàn vây trong ngoài
Chuyện rằng một buổi sớm mai
Có con khái nhỏ (1) kêu hoài kẹt chân!
Giữa hai cây gỗ ghép thân
Làm cầu qua suối hắn lần đi qua
Ông già trông thấy từ xa
Chạy vội đến giúp hổ ta vui mừng!
Ơn người cứu mạng đã từng
Hổ con canh giữ ngô vừng giúp dân
Lợn lòi hoặc khỉ đến gần
Nó đuổi nó đánh nó dần đến nơi!
Thỉnh thoảng bắt được con mồi
Hươu Nai hoặc hoảng hắn thời biếu dân
Nó cọng con thú đến gần
Cạnh nhà người đã một lần giúp nhau!
Rái cá là bọn lau tau
Đó đăng phá hoại trước sau phải chờn
Hổ mà biết chẳng thiệt hơn
Tát cho mấy cái lại vờn chết thôi!
Ông già một buổi động trời
Ra sửa trộ (2) cá nước trôi cả người
Hổ nhìn thấy rõ mười mươi
Nhưng đành bất lực nghẹn lời khóc than!
Chạy dọc bờ suối thét vang
Rống lên như thể vừa van vừa nài
Động lòng xác vướng cành mai
Hổ liều vồ lấy một hai trằn mình!
Lăn lộn vật vã như hình
Tiếc thương, thương tiếc ân tình nghĩa sâu
Ruộng trằn từ đó về sau
Dân vẫn gọi thế nhắc nhau hổ trằn!
Trằn xong hổ chẳng băn khoăn
Cọng người gặp nạn băng băng lên đồi
Để xác đứng tựa cây sồi
Sáng ra mối đã đắp bồi thành ngôi!
Tìm đến nơi, khóc một hồi
Bà vợ bảo: chôn gần tôi cạnh nhà
Sáng ra lại thấy hổ ta
Đem người quá cố đưa ra cây sồi!
Lần này chỉ đặt xác ngồi
Hôm sau mối lại đắp bồi như xưa
Thầy địa lý bấm độn thưa:
Mộ ngồi hổ táng chỉ vừa phát quan!
Nếu xác đặt đứng chẳng bàn
Huyệt này cho thấy rõ ràng phát vương
Nhớ lời ta nói tỏ tường
Mươi lăm năm nữa quan trường có tên!
Lòi (3) hổ huyệt chẳng ai quên
Tiên Hoa lập nghiệp thiếu niên rạng ngời
Nguyễn Tuấn Thiện chính là người
Con kẻ hổ táng chôn ngồi ngày xưa!

(1) Con hổ nhỏ
(2) Trộ hay đó là một loại thiết bị bắt ở sông suối.
26. Tiên Hoa tụ nghĩa (14x4)
Luật trời hết nắng đến mưa
Gieo gió gặt bão cò cưa luật đời
Giặc Minh cũng sắp hết thời
Giao Châu tụ nghĩa khắp nơi đang chờ!
Ngọn cờ phục quốc trong mơ
Lấp ló đây đó thăm dò nguồn cơn
Nông Văn Lịch ở Lãng Sơn
Châu Ái Nguyễn Chích Đông Sơn binh hùng
Nột Ngôn, Bùi Bị đã từng
Phục Trần sự nghiệp từ vùng núi cao
Những ngày lưu lạc sang Lào
Góp gom binh mã dựa vào rừng xanh!
Chiêu binh tuyển tướng hình thành
Đạo quân phục quốc kẻ anh người tài
Mươi thớt voi cùng lính nài (1)
Tìm căn cứ địa tính bài diệt Ngô!
Giăng Màn khi tỏ khi mờ
Vượt Kẹo Nưa (2) dựng ngọn cờ Tiên Hoa
Nghĩa quân Tuấn Thiện quê nhà
Cùng nhau hiệp sức trong ra ngoài vào!
Cầm đầu ba tướng anh hào
Nột Ngôn văn võ mưu cao hơn người
Bùi Bị sức một địch mười
Tuấn Thiện phong nhã nói cười tài ba!
Chia nhau giữ Động Tiên Hoa
Giặc Minh chưa giám vào ra kiếm tìm
Tự nhiên máu chảy về tim
Cư dân lưu tán biết tin tìm về!
Người kẻ chợ người thôn quê
Thợ tài thợ giỏi say mê truyền nghề
Nho Lâm ở tận ngoài tê
Kẻ Chàng cao thủ tìm về Tiên Hoa!
Đắp lò kéo bễ gần xa
Trước rèn nông cụ sau là súng gươm
Cha con Hà Giáp tinh tường
Cũng về góp sức mười phương một nhà!
Núi cao đồng thấp Tiên Hoa
Lực điền khai khẩn thành ra ruộng vườn
Gieo trồng tích trử quân lương
Sơn Tràng tìm kiếm trầm hương đem về!
Ngà voi lâm sản sừng tê
Đổi cá đổi muối tính bề dài lâu
Ngàn Phố một khúc sông sâu
Xây dựng phân xưởng thành âu chiến thuyền!
Từ đây bao quát một miền
Giăng Màn thấp thoáng một triền xa xa
Vũ Môn giải lụa vắt qua
Phau phau trinh trắng câu ca để đời!
Suốt năm bơi lội rong chơi
Ăn thề mồng bày cả trời ngóng trông
Mồng tám cá phải qua sông
Vượt Vũ Môn để hoá rồng là đây! (3)
Than ôi! Non nước thế này
Chìm trong nô lệ những ngày đau thương
Anh hùng hảo hán muôn phương
Tiên Hoa tụ nghĩa tìm đường phục hưng!


(1) Lính huấn luyện và điều khiển voi.
(2) Cửa khẩu Cầu Treo bây giờ.
(3) Nguyên văn câu ca như sau:
Mồng bảy cá đi ăn thề
Mồng tám cá về cá vượt Vũ Môn.
27. Cắt máu ăn thề (32x4)
Tiên Hoa mở tiệc ăn mừng
Cùng nhau đón tiếp anh hùng Ái Châu
Nguyễn Chích nghe tiếng đã lâu
Hoàng Nghiêu cứ địa đi đầu chống Minh!
Hàng trăm cung nỏ tinh binh
Thớt voi mấy chục một mình một phương
Ông đã chủ động lên đường
Qua Trà Lân vượt Tương Dương tìm vào!
Tiên Hoa ba mặt núi cao
Ngàn Phố một lối sông bao trời giành
Từ đây ra bắc cũng nhanh
Theo đường thượng đạo lên thành Trà Lân!
Tân Bình trong đó cũng gần
Kẹo Nưa gặp biến thoát thân sang Lào
Tiên Hoa đắc địa làm sao
Khó công dễ thủ ngoài vào trong ra!
Theo ông liên kết một nhà
Rừng sâu núi hiểm đều là của ta
Từ Hoàng Nghiêu đến Tiên Hoa
Rú cao rú thấp bao la trong ngoài!
Đây là mưu kế lâu dài
Chủ khách đắc ý ai ai cũng mừng
Anh hùng lai gặp anh hùng
Tiên , Hoàng nay đã là chung một nhà!
Nột Ngôn nghĩ rộng trông xa
Rừng vàng núi bạc giúp ta lúc đầu
Dăm ba năm chẳng cần lâu
Đại quân giải phong ba châu quê nhà!
Rồi lệnh quân lính Tiên Hoa
Chuẩn bị đai tiệc mừng ta mừng Người
Nguyễn Chích nghe nói cả cười
Bây giờ là một đâu người gần xa?
Khoản người mà cũng đãi ta
Thịt hươu nướng, rượu Tiên Hoa thơm lừng
Sa nhân thảo quả cây rừng
Nếp nương ủ chín chưa từng thấy đâu!
Đêm khuya trăng gác đỉnh đầu
Chúc nhau uống cạn bát đầy bát vơi
Nguyễn Chích đứng dậy có lời
Muốn kết huynh đệ với người ở đây
Nột Ngôn đứng dậy xua tay
Giải bày tâm sự vơi đầy, đầy vơi
Chinh chiến đã quá nửa đời
Gần tri thiên mệnh năm mươi sắp già!
Ta cùng Bùi Bị vào ra
Ta cứu hắn, hắn cứu ta nhiều lần
Cảm thương tình nghĩa muôn phần
Muốn cho con gái thành thân với chàng!
Nước mắt lả chả hai hàng
Tướng quân ôm mặt khóc than ngất trời
Nếu còn nó cũng đôi mươi
Hay con đã thác cùng người mẹ yêu?
Bùi Bị an ủi mấy điều
Nột Ngôn nói tiếp ra chiều thuận ưng:
Ba tướng trẻ ta chúc mừng
Anh em kết nghĩa đã từng quí nhau!
Nguyễn Chích huynh trưởng đứng đầu
Bùi Bị anh thứ đứng sau một người
Tuấn Thiện ít nói hay cười
Sẽ là em út vui tươi nhất nhà!
Nột Ngôn ta, phận tuổi già
Ăn thề cắt máu với ba tướng tài
Cùng nhau sống chết một hai
Diệt Ngô cùng vớicác loài Việt gian!
Nghe xong các tướng hô vang
Chúng tôi tuân lệnh lời bàn đại nhân
Một nhà kết nghĩa chẳng phân
Vò rượu hoà lẫn bốn phần máu tươi!
Nghiêm trang chẳng nói chẳng cười
Khấu đầu lạy tạ đất trời Tiên Hoa
Rượu hoà máu bốn chúng ta
Uống đi huynh đệ một nhà từ đây!
Mỗi người một bát rượu đầy
Uống xong đập nát bát này vỡ tan
Hả hê, hê hả một đoàn
Ngã nghiêng, nghiêng ngã trăng vàng Tiên Hoa!
Gió từ Ngàn Phố thổi ra
Quyện theo hương núi nhắc ta nhớ mình
Nột Ngôn với giọng tâm tình:
Ta là hiệu uý triều đình, Khát Chân!
Cùng đại tướng lập chiến công
Giết Bồng Nga chết trên sông Hải Triều
Hoạ Đốn Sơn thật đến điều
Tru di tam tộc một chiều máu rơi!
Từ đó đại tướng về trời
Ta thì phiêu bạt một đời Kẻ Treo
Mai danh ẩn tích gieo neo
Làm ăn lấy vợ cũng theo lẽ thường!
Họ Hồ truy nã bốn phương
Treo thưởng rất hậu ai tường thân ta
Trong thôn có kẻ gian tà
Hám tiền tố giác thế là tan hoang!
Một hôm quân lính vây làng
May mà vợ biết hét toang nhắc mình
Vừa kêu vừa đánh cản binh
Vung giươm tỷ thí hy sinh một đời!
Nhờ nàng ta đã kịp thời
Chạy lên Ngàn Hống tìm nơi an toàn
Sau này mới biết quân quan
Không bắt được mỗ làm càn vô lương:
Truy tìm con gái lạc đường
Băm thành trăm mảnh xác nàng vợ ta
Trước nợ nước, nay thù nhà
Tìm vào Châu Hoá nương nhờ Đặng Công!
Khi Trần Ngỗi hãm hại ông
Cùng Cảnh Chân tưởng là không còn gì
Đăng Dung, Cảnh Dị tức thì
Cùng ta phế Ngỗi ,thay vì Trùng Quang!
Rồi phải đi sứ miên man
Về lại chinh chiến ruột gan như bào
Thua trận phải lánh sang Lào
Dựng cờ khởi nghĩa đêm nào cũng mơ!
Kẻ Treo khắc khoải đang chờ
Con yêu! Con quí! bây giờ ở đâu
Bùi Bị nghe nói rầu rầu:
Tôi là đưa trẻ từ lâu không nhà!
Mô côi cả mẹ lẫn cha
Được Phan Quí Hữu nhận là gia nhân
Bây giờ cũng muốn trả ân
Hào Lương thăm lại một lần cũng hay!
Nguyễn Chích góp ý thế này
Cùng ta đôi việc đó đây hai đường
Vừa về thăm lại cố hương
Vừa xem ngõ ngách hai phương một nhà!
Tiễn đưa một chén quan hà
Trở về xin hẹn Tiên Hoa một ngày
Người lên ngựa tay cầm tay
Thu sang một sáng gió lay của rừng!
28. Tiên Hoa thất thủ Nột Ngôn về trời (I) (12x4)
Tuy rằng Ngàn Hống đã từng
Sái Phúc Trấn Yểm xem chừng chưa an
Hắn thường soi xét bắc nam
Tìm xem thế núi mạch ngàm đâu đây!
Ngàn Sâu uốn khúc rồng mây
Tạo thành hiểm địa núi vây trong ngoài
Cửa Rào Chín Khúc Hội Nai
Ngắm nhìn Rào Cọ núi cài trong mây!
Nắng vàng loang loáng như rây
Giăng màn thăm thẳm trời tây mịt mờ
Trắng phau thác nước lửng lờ
Vũ Môn cá chép nằm chờ hoá thân!
Dưới chân thác nước xa gần
Mỏ vàng sa khoáng mười phần không sai
Sái Phúc nhất quyết một hai
Bình định cho được tính bài dài lâu!
Phan Liêu lại hiến kế sâu
Tìm người tâm phúc yêu cầu dò la
Hàng ngày đến động Tiên Hoa
Xin được tụ nghĩa toàn là lưu dân!
Tuấn Thiện cẩn thận đã phân
Đưa về dịch quán ân cần hỏi han
Một hôm lưu tán một đoàn
Được gặp thủ lĩnh đàng hoàng Nột Ngôn!
Giáp mặt có kẻ hỏi dồn
Huynh là Bùi Nhị? Tiếng đồn không sai
Kẻ Treo ngóng mãi trông hoài
Sao không về lại tính bài giải oan!
Hai bác chết cháy thành than
Vợ bác chúng giết chẳng van một lời
Con gái bác bặt tăm hơi
Chúng bắt từ đó biết nơi mô chừ?
Nột Ngôn nghe nói ngần ngừ
Hình như Phạm Tượng đến từ Kẻ Treo?
Võ gia Phạm Sỹ đầu đèo
Bùi Gia võ nghệ Kẻ Treo đó mà!
Nột Ngôn nghe kể chuyện nhà
Nổi giận hét tướng, gươm ta đâu rồi?
Nói xong một nhát ôi thôi
Chiếc bàn gỗ mít đứt đôi và thề:
Thù này không trả không về
Ngựa quân đâu? Đừng ngồi chê ta hèn
Lữa lời Tuấn Thiện bàn thêm
Ngựa voi chưa luyện chưa quen đồng bằng!
Xin tướng quân bớt bất bình
Vài ba tháng nữa động binh cũng vừa
Vả con còn muốn xin thưa
Chờ xem Bùi Bị nắng mưa thế nào!
28. Tiên Hoa thất thủ, Nột Ngôn về trời (II) (14x4)
Chờ mãi chẳng thấy Bị vào
Nột Ngôn hậm hực hai ba tháng rồi
Thôi chờ không được thì thôi
Tiên Hoa quyết đánh đất trời Kẻ Treo!
Bọn gian nghe ngóng dõi theo
Báo tin cho Sái mọi điều thiệt hơn
Không điệu mà hổ ly sơn
Rung cây dọa khỉ nguồn cơn rõ ràng!
Sái lệnh cho Mã với Phan
Đến dinh hắn để họp bàn động binh
Phan rằng hai chữ duy linh
Thời cơ có một như hình trời cho!
Ngài sai một toán thăm dò
Một toán mai phục diễn trò hai nơi
Sái Phúc khen kế tuyệt vời
Chọn người giám sát đất trời Tiên Hoa!
Theo hạ quan chúng đi qua
Tam Soa Linh Cảm dẫn ra cánh đồng
Ngu Lâm Lạc Thiện mênh mông
Quân ta mai phục cả trong lẫn ngoài!
Theo kế ấy Sái chia hai
Sai Mã Kỳ tìm đường vào Tiên Hoa
Chờ khi quân chúng đi xa
Tổ chức đánh úp ngăn ra chặn vào!
Sái Phan mai phục đồng cao
Ngu Lâm Lạc Thiện thoát sao ra ngoài
Phan Liêu đoán đúng chẳng sai
Vừa sáng đã thấy quân oai tướng hùng!
Năm thớt voi ở trung quân
Hai bên kỹ mã cành tùng hai bên
Đi sau là lính cung tên
Nột Ngôn cưỡi ngựa bước lên dẫn đầu!
Tuấn Thiện chặn hâu đi sau
Tuy bị phục kích chẳng nao núng gì
Sái Phúc thấy thế thầm thì
Chê Tiên Hoa chẳng có chi là nhầm!
Mũ đồng giáp sắt trầm ngâm
Trước quân lên tiếng: ta là tổng binh
Sái Phúc đại diện nhà Minh
Hoan châu trị nhậm chính danh trong ngoài!
Cầm đầu giặc cỏ là ai
Mau xưng danh ta tính bài tha cho
Nột Ngôn thấy hắn diễn trò
Mũ sắt giáp sắt hét to lên rằng:
Thì ra Sái Phúc hung hăng
Mau mau xuống ngựa mà hàng Nột Ngôn
Sái Phúc cất mũ ôn tồn
Hậu Trần đã mất chỉ còn nhà Minh!
Đừng cố chấp hãy chân tình
Đô uý Giao Chỉ để dành tướng công
Nột Ngôn bỏ mũ giáp đồng
Mắng Phúc bất nghĩa lại không giữ lời!
Phan Liêu ruột rối bời bời
Nghe tên chưa biết mặt người giết cha
Bây giờ hắn lại gặp ta
Dương cung bắn lén thù nhà trả xong!
28. Tiên hoa thất thủ, Nột Ngôn về trời (III) (8x4)
Thôi còn chi nữa mà mong
Thù tuy chưa trả nhưng lòng thảnh thơi
Nột Ngôn nuôt hận về trời
Anh hùng chết trận một đời sống vinh!
Tuấn Thiện chỉ kịp nhào mình
Ôm xác thủ lĩnh trọn tình với nhau
Giao cho Phạm Tượng phía sau
Đánh vùi một trận giặc Tàu phải kinh!
Sái Phúc ra hiệu thu binh
Tuấn Thiện cũng lệnh quân mình tập trung
Bỗng nghe hoả pháo đùng đùng
Đá bay lửa cháy tứ tung đầy trời!
Chưa quen khói lửa bời bời
Ngựa voi tháo chạy khắp nơi khó nài
Quân lính tan tác trong ngoài
Mạnh ai nấy chạy tướng tài bó tay!
Tuấn Thiện tài giỏi bậc này
Sa cơ lỡ vận ai hay hay là...
Về gần đến động Tiên Hoa
Thấy Phạm Tượng với vài ba bốn người!
Ngoái nhìn khói lửa đầy trời
Động Tiên Hoa! Ôi một thời thân thương
Mã Kỳ chiếm giữ bốn phương
Vừa đốt vừa giết một phường dã man!
Bệ rèn lò luyện phá tan
Thợ thuyền bỏ chạy khóc than ngất trời
Tiên Hoa trù phú một thời
Bây giờ tan nát bời bời tóc tang!
Tuấn Thiện trực chỉ lên ngàn
Cùng Phạm Tượng với mấy chàng kỹ binh
Trà Sơn tìm kế ẩn mình
Sự nghiệp phục quốc chống Minh còn dài!
29. Trần Hằng di chúc về nguồn Vũ Môn (I) (7x4)
Biết Nột Ngôn quyết một hai
Kéo đại quân về Kẻ Treo phục thù
Sương mai bảng lảng mịt mù
Tiên Hoa vừa tỉnh giấc thu mơ màng
Bỗng nghe bốn phía đì đoàng
Mã Kỳ đánh úp địa bàn quân ta
Lính canh ở lại giữ nhà
Trở tay không kịp Tiên Hoa tan tành!
Cửa nhà lò bệ tanh bành
Người chết máu chảy hôi tanh chưa từng
Người sống cố chạy lên rừng
Mã Kỳ làm chủ một vùng Tiên Hoa!
Đang lo rèn dập trong nhà
Cha con Hà Ất nhìn ra thất thần
Quân Minh đã đến rất gần
Vội trèo lên ngựa thoát thân về ngàn!
Giặc Ngô truy sát thét vang
Vừa bắn vừa đuổi dọc ngang chặn đường
May mà thượng đạo am tường
Cắt đuôi mấy bận đảo cương mấy lần!
Xem chừng quân địch xa dần
Cha con mới dám dừng chân bên hồ
Hà Giáp gương mặt bơ phờ
Lưng loang loáng máu không ngờ trúng tên!
Bảo con: dừng ngựa kề bên
Đỡ cha nằm xuống, có quên cha bày?
Lấy gươm cố gắng khoét ngay
Rút tên rửa vết thương này cứu cha!
29. Trần Hằng di chúc về nguồn Vũ Môn (II) (24x4)
Lá rừng thuốc dấu nhai qua
Nhét vào cầm máu xem ta thế nào
Xé áo băng bó chặt vào
Đỡ ta nằm nghỉ tránh trào máu ra!
Xuống hồ lấy nước cho cha
Biết nhỏ từng giọt đúng là con ngoan
Dạo quanh thấy ngôi nhà hoang
Không người nhưng có bếp than bệ rèn
Dưới chân ngọn núi kề bên
Có ngôi miếu nhỏ bỏ quên giữa rừng
Sơn tràng ai đó đã từng
Dựng lên cầu cúng ăn mừng chi đây!
Nước hồ in bóng rừng cây
Trầm hương thoang thoảng gió bay đầy trời
Cõng cha tìm chỗ nghỉ ngơi
Trong ngôi nhà vắng tạm thời mấy hôm!
Củ rừng rau dại thay cơm
Cầu trời khấn Phật vết thương chóng liền
Cha thì thiêm thiếp giấc tiên
Con thì thui thủi ngày đêm một mình
Một hôm trời mới bình minh
Hà Ất mừng lắm như hình tiếng cha
Thế là Phật đã nhìn ra
Cho cha tỉnh lại quả là Người thương!
Ối con ơi! Lẽ vô thường
Cha không qua khỏi cha thương con nhiều
Nghe rõ cha dặn mấy điều
Đây gia huy với phù điêu của nhà
Gia truyền ngọc bội của cha
Khi cần minh chứng lấy ra làm bằng
Cha là phò mã Trần Hằng
Con trai Trần Hãng rể Trần Thiệu Phong
Họ Hồ chính sự lòng vòng
Tru di tam tộc họ Trần ông con
Cha phải xuống biển lên non
Mai danh ẩn tích sinh con họ Hà!
Huy Chân chính thất của cha
Khi ta lẫn trốn nàng đà mang thai
Không biết là gái hay trai
Sau này có dịp tính bài nhận nhau
Họ Hoàng duyên phận về sau
Chữ Phạn bố đọc làu làu thành thân
Vận người vận nước xoay vần
Hà Hoa, Hà Ất là dân Kẻ Chàng
Nói đến đây vẻ mơ màng
Nghe như gió thoảng cuối ngàn xa xăm
Hà Ân hốt hoảng khóc rằng:
Cha đừng gắng gưỡng hãy nằm nghỉ ngơi!
Giống như đốm lửa cuối trời
Tắt rồi lại sáng gió cời mây bay
Tỉnh ra ông lại giải bày
Thư kiếm Hùng kiếm đời này chỉ hai
Hùng kiếm cha tặng cho ngài
Đặng Dung phục quốc tướng tài Trùng Quang
Thư kiếm dành để cha mang
Thép trời cha luyên kiếm vàng hai cây
Lời nguyền truyền tụng thế này
Về trong một hộp ngày ngày sóng đôi
Thư và Hùng giúp đất trời
Giao Châu thịnh vượng đời đời vinh quang
Nếu gặp được mẹ họ Hoàng
Có thể kể hết cho nàng về ta
Nhưng chớ để lộ chuyện nhà
Họ Trần gốc gác khó mà toàn thân
Khi cha khí đã về thần
hoả thiêu bằng loại gỗ trầm đây luôn
Đem tro thả xuống đầu nguồn
Vũ Môn đỉnh thác nước tuôn đêm ngày
Nói vừa xong, sét đánh ngay
Cây trầm cao nhất lửa bay ngang trời
Như người sắp đặt trò chơi
Một vùng nho nhỏ đỏ ngời toàn than
Đặt xác cha phủ lá trầm
Hài cốt được hoá tro tàn trong hương
Thầm thì gió nhắc mười phương
Rằng quan Ngữ sử Châu Hoan về trời
Nước mắt lả chả đầy vơi
Gom nhặt xương cốt mấy lời biệt cha
Lấy kiếm gọt tảng đá hoa
Lập bia để biết đây là mộ ai
Trần Hằng phò mã Khâm sai
Mẫu Tuất tháng tám mông hai rõ ràng
Trưởng nam phụng lập đàng hoàng
Họ Trần tên Ất nắng vàng gió bay
Làm lệ cúng bố ba ngày
Quả rừng làm cỗ hương thay vỏ trầm
Trước ngôi mỗ gió trầm ngâm
Lạy cha bảy lạy âm thầm chia tay
Mùi trầm thoang thoảng hương bay
Cây rừng nghiêng ngã như say vẫy chào
Vai tay nải, đai dắt dao
Bụng ôm tro cốt lưng đeo kiếm thần
Nhảy lên con ngựa đứng gần
Tay dắt con nữa bước lần dặm băng
Hướng Vũ Môn thầm hứa rằng
Theo lời di huấn mấy trăng cũng chiều!
30. Mây núi Giăng Màn cuốn thác Vũ Môn (12x4)
Nhọc nhằn nguy hiểm mọi điều
Mưa nguồn lũ cuốn nắng thiêu trưa hè
Đêm nằm nghe hổ gầm ghè
Nghe tiếng vượn hú lòng tê tái buồn
Rì rầm gió cuốn mây tuôn
Sáng ra thấy rõ Vũ Môn ngang trời
Đến rồi! Vui quá cha ơi
Bõ công con ngóng đầy vơi vơi đầy!
Giăng Màn núi lẫn trong mây
Vũ Môn như giải lụa vây trắng trời
Ba tầng tháp nước chơi vơi
Đêm soi bóng nguyệt ngày phơi nắng vàng!
Mỗi tầng là một cung đàn
Dài hơn trăm thước dọc ngang lưng trời
Mỗi cung gửi gió mỗi nơi
Khúc trầm khúc bổng như lời nước non!
Vui như lời mẹ nựng con
Buồn như câu hát mỏi mòn trách ai
Giận thì gió dật trong ngoài
Hờn thì trầm bổng lai rai bổng trầm!
Yêu thì như hát như ngâm
Ghét thì như thét như gầm chối tai
Cưng như khúc nhạc khoan thai
Chiều như ru mãi một bài nhớ ai!
Vũ Môn có một không hai
Là nơi Thượng Đế ra bài kiểm tra
Muôn loài thuỷ tộc tài hoa
Tháng tư mồng tám vượt qua hoá rồng!
Cá rô tuy thế mà ngông
Một tầng nhảy được đứng trông rồi về
Tôm càng giản dị mà ghê
Vẫy râu một cái ai chê ta nào
Muôn loài bàn tán lao xao
Hai tầng tôm đã vượt rào ngon ơ
Vểnh râu hắn nghỉ nằm chờ
Vượt thêm tầng nữa hắn mơ hoá rồng!
Đâu dễ như thế mà mong
Lần sau hắn nhảy không xong lại buồn
Đuối hơi hắn ngã xuống luôn
Vấp phải tảng đá lưng suôn hoá còng!
Đến lượt cá chép thong dong
Ngọc thiêng hắn ngậm như không chuyện gì
Thần Mưa thấy lạ hiếu kỳ
Nhìn xuống hạ giới tức thì mưa tuôn!
Nhờ thế cá chép bơi luôn
Một chốc vượt cả Vũ Môn ba tầng
Giăng Màn trời đất lâng lâng
Tiễn rồng tiễn cá mấy vầng hào quang!
31. Mai Ly Hà Ất tương phùng gặp nhau (I) (7x4)
Hà Ất đứng ngắm mơ màng
Thác Vũ Môn dưới nắng vàng đầu thu
Bồ câu gọi bạn cúc cu
Sương tan đỉnh núi mây mù dưới thung
Trèo lên ngựa vẻ ung dung
Hướng Vũ Môn cứ xuyên rừng mà đi
Trưa rồi, thôi chẳng vội gì
Suối trong tắm mát ngựa thì nghỉ ngơi!
Vừa tắm vừa ngắm đất trời
Bỗng nghe ngựa hý như lời kêu van
Đầu chúi bụi rậm thở than
Hai chân đá hậu thét vang một vùng
Liếc mắt về phía bìa rừng
Một con hổ trắng chưa từng thấy đâu
Chống kiếm Ất đứng chặn đầu
Giữa ngựa và hổ cúi sâu lấy đà
Nghiêng kiếm nhử hổ tung ra
Quả đúng như thế hổ ta vồ liền
Ất chủ động nhảy sang bên
Vung kiếm chém trượt hổ liền dừng chân
Hòn đá dày độ mấy phân
Toé lửa nứt toác một phần chia đôi
Hổ cũng hoảng, người cũng thôi
Bỗng nghe ai hú xa xôi mà gần
Hổ ta có vẻ bần thần
Thu mình đứng lại phân vân đợi chờ
Hà Ất như tỉnh như mơ
Kiếm vung lên lại bất ngờ dừng tay
32. Mai Ly Hà Ất tương phùng gặp nhau (II)
Lệnh ai kỳ lạ thế này
Nghe như gió thoảng mây bay ngập ngừng
Lại nhìn về phía bìa rừng
Một thớt voi trắng trên lưng một nàng!
Người hay tiên của đại ngàn?
Mặt hoa da phấn vừa sang vừa giàu
Lưng ong thắt giải chỉ màu
Da hươu làm yếm lưng sau để trần!
Mảnh da hổ bằng bàn chân
Đeo thắt lưng che cái phần cần che
Ngang vai loả xoả tóc thề
Nũ cười e ấp làm mê mẩn người!
Ra hiệu chẳng nói chỉ cười
Hổ ta ngoan ngoạn nghe lời ngồi yên
Còn voi, theo lệnh quì liền
Ung dung nhảy xuống nàng tiên đại ngàn
Từ đâu đến? mà cả gan
Suýt nữa đâm chết hổ ngoan ta rồi
Hà Ất chưa kịp trả lời
Lại nghe thiếu nữ nói cười hồn nhiên
Đừng sợ! Bagha rất hiền
Đến đằng kia! Chào thiếu niên đi nào
Vâng lời chân trước giơ cao
Hà Ất chưa biết tính sao nhìn nàng
Điệu chào của nó rõ ràng
Hãy vuốt nhè nhẹ là chàng biết yêu
Chưa hết sợ Ất cũng liều
Giơ tay ve vuốt ra điều quí nhau
Chào xong lui lại rất mau
Ngồi bên voi, nấp phía sau lưng nàng
Đây Hathi ông bạn vàng
Hãy chào công tử đàng hoàng ta coi
Đến trước mặt, quì đưa vòi
Điệu chào truyền thống nhà voi thường mần (1)
Ôm vòi Ất tỏ tình thân
Đưa voi nắm lá cũng cần như ôm
Bấy giờ nàng mới ôn tồn:
Chàng từ đâu đến vì công chuyện gì?
Vũ Môn mục đích chuyến đi
Mần chi đến đó ta thì nói cho
Còn nàng biết nó ở mô
Đường đi đến đó gần xa thế nào?
Nhà nàng ở tận nơi nao
Một mình ai nữa ra vào vao ra?
Nàng rằng ta ở với cha
Nhà dưới chân núi không xa nơi này
Cách Vũ Môn một buổi cày(2)
Đi về đến đó trong ngày ung dung
Có muốn chúng ta đi cùng?
Hà Ất ấp úng xem chừng chưa an
Cô nàng lại dục lại bàn
Hà Ất mới quyết với nàng cùng đi
Nàng lại hỏi, có khố gì
Quấn vào lên ngựa tức thì theo ta
Hà Ất xấu hổ những là...
Mình trần như nhộng khi ra tắm truồng
Mặc quần mặc áo vào luôn
Nàng thì đứng đợi và cười phân vân
Sao không đóng khố cởi trần
Như người sơn cước như dân vùng này
Theo lệnh chủ voi quì ngay
Nàng trèo lên như mọi ngày rong chơi
Lên ngựa đi! Hãy nghe lời
Bám theo cho kịp chớ rơi dọc đường
Hà Ất gặp chuyện khôn lường
Ngựa không khiển được như vương vấn gì?
Đầu rúc bụi rậm phì phì
Hai chân đá hậu sợ gì quanh đây
Nàng rằng gió cuốn mây bay
Mùi Bagha đang bủa vây một vùng
Năm xưa đàn chó vào rừng
Sợ mùi hổ ta đã từng ra tay
Đưa Bagha ngậm vật này
Một lúc mùi hổ sẽ bay lên ngàn
Hai ngựa lại khiển dễ dàng
Đi cạnh hổ như bạn vàng đã lâu!
Hà Ất đã phục từ đầu
Đến việc ni quả chưa đâu biết làm
Đúng là tiên của đại ngàn
Khiển voi nài hổ khiển tan cả mùi!
(1) Làm, thổ ngữ vùng Nghệ Tĩnh.
(2) Khoảng ba bốn tiếng đồng hồ.
33. Nhà Mai Ly
Quả là trời đất đã xui
Để cho đôi trẻ buồn vui với rừng
Một đoàn voi ngựa tưng bừng
Lại cả với hổ vui mừng cùng nhau
Voi nàng đi trước dẫn đầu
Bagha lửng thửng vểnh râu đi cùng
Hai con ngựa phận tuỳ tùng
Cùng Chàng Hà Ất ung dung lên đường
Một ngày đầy ắp nhớ thương
Nhớ thương, thương nhớ vấn vương vui buồn
Ngắm nhìn gió cuốn mây tuôn
Đưa muôn giọt nước từ nguồn bay nhanh
Làm cho không khí trong lành
Vừa dịu vừa mát vây quanh chân rừng
Hathi dừng lại vui mừng
Nhìn con suối nhỏ ngập ngừng hoa trôi!
Trên tảng đá phẳng mồ côi
Mảnh vườn nho nhỏ quanh ngôi nhà sàn
Bờ rào hoa tím hoa vàng
Thoảng mùi hương sữa hương ngàn thân thương
Không khí như lẫn trong sương
Sương lẫn trong khí chẳng vương bụi trần
Hoá muôn hạt nước trắng ngần
Bám vào da thịt khi gần khi xa ...
Chỉ tay cô gái bảo là
Nhà ta đó có cha già ở trong
Công tử có muốn vào không
Hay là muốn đến hoá rồng Vũ Môn?
Nóng lòng chàng lại hỏi dồn:
Còn xa không? Có kịp vào hôm nay?
Muốn lên đỉnh thác trong mây
Hoàn thành ước nguyện những ngày ra đi!
Nghe xong nàng bảo thế thì
Vào nhà nghỉ sớm mai đi mới vừa
Ngần ngừ chàng chửa kịp thưa
Đã nghe người hỏi Mai Ly đó à?
Đấy là tiếng của ông già
Râu tóc trắng xoá như là ông tiên
Mắt sâu mũi khoặm mày liền
Nước da bánh mật lưỡng quyền nhô cao
Hà Ất lệ phép cúi chào
Nàng cười giới thiệu ông là cha ta
Già rằng vào đấy còn xa
Cháu đừng e ngại đây là nhà ta
Mai Ly chạy trước vào nhà
Một chốc quay lại cùng cha chuyện trò:
Quả là trời đất quanh co
Bagha suýt nữa chàng cho chầu trời!
May mà con chạy tới nơi
Bảo chàng đừng chấp kịp thời dừng tay
Bagha đây, chàng bên này
Tảng đá chém trượt phạt bay một phần!
Ông già nghe nói phân vân
Kiếm đâu chém đá không cần nghĩ suy
Trầm ngâm như nhớ chuyện gì
Hùng Kiếm Thư Kiếm thần kỳ là đây?
Cha con nói chuyện vui vầy
Hà Ất cũng thấy vui lây ngắm nhìn
Mai Ly nói chuyện hồn nhiên
Cởi trần chẳng yếm chăng xiêm áo gì
Thơm thơm hai quả hồng bì
Lung linh như ngọc lưu ly muôn màu
Chiều thu rắc nắng hàng cau
Suối reo chim hót vườn rau xanh rì
34. TẮM KHE
Ông già bảo: Này Mai Ly
Đưa tiểu tử đi tăm đi chiều rồi
Nghe lời như nuốt lấy lời
Dắt tay nhau chạy một hơi ra ngoài
Nàng khoe hoa đủ mọi loài
Suối róc rách chảy vui tai đêm ngay
Ba khe chụm lại chốn này
Thành Rào Triêm nơi sáng ngày gặp nhau
Đây khe Trưa nước không màu
Vừa thơm vừa mát trước sau nhất rừng
Quần áo đâu? Cứ vẫy vùng
Để ta xắt (1) hộ tắm cùng cho vui
Xắt xong nàng lại lui cui
Chọn từng bẹ chuối thơm mùi rừng xanh
Vừa chằm vừa ướm mà thành
Khố xinh một mảnh quấn nhanh giúp chàng
Quấn xong lùi lại mơ màng
Nhìn lên ngắm xuống rồi nàng bâng quơ
Đẹp lắm rồi chẳng cần chờ
Áo quần công tử bao giờ mới khô!
Hà Ất hỏi, ngoài nhà cô
Còn nhà ai? Ở những mô xa gần?
Nàng rằng đang sớm tiện chân
Ta thăm mấy hộ cũng dân Đại Ngàn
Người ở đây khác Kẻ Chàng
Con trai đóng khố dọc ngang cởi trần
Con gái không mấn (2) không quần
Treo túi chữ nhật che thân sơ sài
Ở nhà thì cũng như ai
Cởi trần chẳng áo ngắn dài che thân
Có chiếc yếm mặc khi cần
Bằng da hươu hoặc một lần vải thô
Chiều thu như vẽ như tô
Gió thu như giỡn cả cô lẫn chàng
Dắt nhau thăm xóm Đại Ngàn
Về nhà chập choạng trăng vàng đầy nương!
(1) Giặt, thổ ngữ vùng Nghệ Tĩnh
(2) Váy, thổ ngữ Nghệ Tĩnh
35. Đêm ở nhà Mai Ly (7x4)
Cơm lam gấu nếp (1) trong bương (2)
Rau rừng luộc, chấm nước tương đậu nành
Lợi lòi (3) chả cuốn nướng nhanh
Ăn kèm với nhút (4) vừa lành vừa ngon
Hà Ất gần nửa tháng tròn
Củ rừng rau dại nếp lòn (5) quản chi
Ăn lấy ăn để tỳ tỳ
Ông già nháy mắt Mai Ly phì cười
Nhìn ra sao đã đầy trời
Màn đêm buông núi trăng rơi đầu ngàn
Vũ Môn trên giải Giăng Màn
Thác reo trong gió thú hoang gọi bầy
Vui buồn lẫn lộn bấy nay
Làm cho Hà Ất khó say giấc nồng
Cái khố mới lại lồng bồng
Sột sà sột soạt khó lòng ngủ yên
Mai Ly nằm ở kề bên
Quay sang tháo hộ kẻo quên giấc vàng!
Thôi vất đi! mai ta làm
Cho chiếc khố mới mịn màng êm ru
Trăng tà khi tỏ khi lu
Sương giăng bảng lảng mịt mù trời đêm
Mai Ly thở nhẹ ngủ yên
Túi da hổ vẫn dán nguyên trên người
Hà Ất thao thức một hồi
Rồi cũng thiêm thiếp với trời mộng mơ
Ôm nhau ngủ dưới trăng mờ
Khác gì tiên cảnh tuổi thơ thiên thần!
(1) Gạo nếp, thổ ngữ vùng Nghệ Tĩnh.
(2) Một loại giống tre nhưng to hơn dùng để nướng làm cơm lam.
(3) Lợn rừng, thổ ngữ Nhệ Tĩnh
(4) Một loại thức ăn phổ biến ở Nghệ Tĩnh.
(5) Gạo tẻ, thổ ngữ vùng Nghệ Tĩnh
36. Đường lên chân thác Vũ Môn (I)
Thú hoang vượn hú xa dần
Là lúc chim hót đầy sân quanh nhà
Mai Ly dậy sớm cùng cha
Dạo quanh vườn ngắm khóm hoa mới trồng!
Hà Ất dụi mắt ngóng trông
Mặt trời lấp ló đằng đông cao dần
Xách tay nải khoác kiếm thần
Vội vàng như chạy ra sân tìm nàng
Mai Ly nhí nhảnh bảo chàng
Hôm nay công tử rõ ràng khoẻ ra
Hồn nhiên ve vuốt thịt da
Lại so với sánh đùi cha đùi chàng!
Già rằng lên đỉnh Giăng Màn
Phải đi sớm kẻo muộn màng không hay
Hai tơi hai nón thế này
Ta đã chuẩn bị từ ngày lên đây!
Đi rừng cần nhất thứ này
Che mưa che nắng che ngày che đêm
Hà Ất lại hỏi nàng thêm
Khố ta chưa có ta nên mặc gì?
Nàng rằng chẳng cần mặc chi
Ta sợ lúm nhúm Hathi chẳng chiều
Chẳng cho lên là một điều
Dọc đường dở chứng không chiều cho rơi!
Vả lại đã có áo tơi
Vào trong đó sẽ tìm nơi ta chằm
Cây gai, bẹ chuối khô răm
Khố chàng vừa đẹp vừa nằm rất êm!
Hathi đang đứng bên thềm
Theo lệnh quì xuống vòi mểm dơ lên
Chàng ngồi dưới nàng ngồi trên
Ôm nhau như thể thần tiên lên ngàn!
Hà Ất ôm chặt lấy nàng
Chàng nhắc Ly cũng quên mang yếm vào
Nàng rằng cũng chẳng làm sao
Me bảo con gấy vú to mới cần
Mặc yếm ép chặt vào thân
Để giữ lấy sữa dành phần nuôi con
Vú ta như quả cau non
Tay sờ đi nó vẫn còn chưa to
Vậy nên ta chửa phải lo
Yếm thích thì mặc chưa cho là cần
Hà Ất hỏi lại mấy lần
Đàn ông đi rú che thân những gì
Nàng rằng có hai cách ni
Đóng khố cũng được nhiều khi ở truồng
Khoác tơi đội nón lên truông
Ở lổ đóng khố tròn vuông cũng là
Hôm nay leo núi hai ta
Ở lổ cho dễ trèo ra trèo vào
Nắng to khi đã lên cao
Áo tơi nón lá mặc sao tuỳ mình
Hai người nói chuyện tâm tình
Hổ voi thủng thẳng như hình chờ nhau
Bình minh muôn sắc muôn màu
Gái trinh trai trắng trước sau một đoàn
Luồn lách trên dãy Giăng Màn
Thần tiên giáng thế đại ngàn rong chơi
Chẳng bao lâu đã tới nơi
Có phiến đá phẳng mặt trời soi gương!
Mùa mưa nước ở đầu nguồn
Vũ Môn thác đổ nước tuôn đêm ngày
Dịp đó không thể đến đây
Bây giờ voi đến nơi này dừng thôi
Hathi ở lại vâng lời
Quì hai chân trước đưa vòi đỡ Ly
Hà Ất cũng xuống tức thì
37. Đường lên chân tháp Vũ Môn (II)
Giăng Màn mây núi chưa từng
Gặp đôi trai gái lưng chừng trời mây
Như thiên thần vẻ thơ ngây
Ở lổ thấp thoáng rẽ cây luồn rừng
Mai Ly cười nói vui mừng:
Nón tơi giúp tránh gai rừng vắt sên
Bagha nghiêng ngó hai bên
Ra chiều hiểu ý vượt lên dẫn đường
Khe Trưa vách đá sương vương
Hổ ta thủng thẳng kiên cường trèo leo
Mai Ly Hà Ất lần theo
Vượt khe vượt núi vượt đèo đi lên
Hai người trò chuyện luyên thuyên:
Cầu vồng bảy sắc núi liền trong mây
Rì rào thác đổ đâu đây
Chỉ nghe chẳng thấy ngoài cây với rừng
Bổng Bagha có ý dừng
Hình như muốn hỏi xem chừng sao đây
Đi lên đỉnh thác vờn mây
Hay là dừng lại hồ này nghỉ ngơi?
Hà Ất vừa nói vừa cười
Muốn xem hồ rộng đầy vơi thế nào
Mai Ly bảo hổ rẽ vào
Một chốc đã thấy thác cao lưng trời
Chập chùng ba cấp khơi khơi
Dưới chân thác, hồ nước vơi lại đầy
Đôi bờ in bóng rừng cây
Nước trong thấp thoáng bóng mây cuối trời
Nắm tay nhau nhảy xuống bơi
Mai Ly Hà Ất hai người tắm tiên
Trai anh hùng gái thuyền quyên
Mười lăm mười sáu thiên nhiên hai toà!
Cả hai trong trắng ngọc ngà
Qua làn nước biếc khi xa khi gần
Bóng tiên lồng với bóng thần
Trời sai giáng thế hồng trần cả hai!
38. Lên đỉnh Vũ Môn (1)
Sờ vào vách đá như mài
Cao hàng trăm thước rộng dài như ri
Ngày đêm nước chảy rầm rì
Leo lên đỉnh thác biết đi đường nào?
Mai Ly bảo muốn lên cao
Phải xem thế núi đi vào hay ra
Rú Trửa phải cố vượt qua
Đến chân rú Trụt cao ba bốn ngàn
Rú Trụt ba dốc rõ ràng
Mỗi dốc cao độ một ngàn thước ta
Dốc một khi đã vượt qua
Đến Hắc Ba Cạn nhìn ra nhìn vào
Đỉnh Vũ Môn cùng độ cao
Bên kia rú Trửa rì rào ngày đêm
Nước tuôn như giải lụa mềm
Phau phau ba cấp trên nền rừng xanh
Lên cao không khí trong lành
Thoảng mùi hoa quế rễ tranh rễ trầm
Chập chùng núi đá xanh thâm
Gom từng mạch nước suối ngầm dọc ngang
Khe Đỉnh Trụt, khe Bắc Thang
Hai khe đổ xuống vực tràn đá xây
Vũ Môn tầng một từ đây
Nước tràn chảy dọc đá vây trong ngoài
Giữa tầng một và tầng hai
Có khoảng đá phẳng rộng dài như cươi
Nơi này u tịch chơi vơi
Nên tiền nhân gọi là Bàn Cờ Tiên!
39. Lên đỉnh Vũ Môn (2)
Tầng hai thác, nối tiếp liền
Bởi những khối đá thông thiên ghép thành
Từ bàn cờ, nước gom nhanh
Chảy vào máng đá trắng xanh hai màu
Cuối tầng hai, thác đổ mau
Thành vòm cung nước phau phau giữa trời
Tách khỏi mặt đất chơi vơi
Đổ vào bãi đá là nơi hợp thành
Con suối nhỏ chảy loanh quanh
Giữa những khối đá xám xanh đại ngàn
Suối reo thánh thót như đàn
Vũ Môn rào rạt một dàn hợp ca!
Từ tầng hai, đứng nhìn ra
Dãy núi hùng vĩ gọi là Bắc Thang
Một dãy núi đá mênh mang
Trấn ngự toàn cảnh đại ngàn Vũ Môn
Dưới những mái đá chập chờn
Ong rừng làm tổ gió vờn mây bay
Mai Ly bảo chính nơi này
Cha nàng lấy mật nhiều ngày lên đây
Mặt trời đã quá ngọn cây
Gió rừng hây hẩy ngất ngây một đời
Bagha ra hiệu tới nơi
Vực Cạn đã đến đầy vơi đầu nguồn
40. Thực hiện di huấn
Dạo trên đỉnh thác Vũ Môn
Gió lồng lộng thổi mây tuôn ngang trời
Hai người bỏ nón bỏ tơi
Chẳng quần chẳng áo thảnh thơi chuyện trò!
Xem chừng chẳng chút phiền lo
Căng đầy nhựa sống trời cho hai người
Hiện lên trong nắng hồng tươi
Khác gì tiên cảnh rong chơi Địa Đàng!
Đang ngồi ngắm cảnh mơ màng
Mai Ly nhắc hỏi chuyện chàng lên đây
Giật mình Ất đứng dậy ngay
Vâng! ta thực hiện việc này chóng thôi
Trang nghiêm chẳng nói một lời
Vai khoác tay nải kiếm rời cầm theo
Đi trong gió cuốn mây reo
Chọn khe nước chảy trong veo soi trời
Đáy khe là tảng đá rời
Vừa phẳng vừa rộng là nơi chàng dừng
Hà Ất chẳng chút ngập ngừng
Dơ cao cắm phập kiếm thần xuống khe
Kiếm đứng thẳng như chở che
Chàng treo tay nải lùi về phía sau
Chắp tay quì gối cúi đầu
Vái lạy ba vái thỉnh cầu chuyện chi?
Mai Ly chẳng hiểu cái gì
Trước chỉ quan sát giờ thì làm theo
Lội xuống dòng suối trong veo
Chắp thay quì cạnh nước reo đón chờ
Hà Ất như tỉnh như mơ
Nâng hộp tro hai tay dơ lên trời
Lầm rầm khấn khứa mấy lời
Rắc tro xuống suối đầy vơi vơi đầy
Trời đang nắng, chẳng chút mây
Bổng dưng tối sẫm gió vây đại ngàn
Nước trong khe suối sóng tràn
Xô nghiêng xô ngã cả nàng cả anh
Hà Ất nhờ phản ứng nhanh
Một tay giữ kiếm tay quanh ôm nàng
Mặc cho gió giật đại ngàn
Mặc cho sóng nước mênh mang một đời
Hai người quì giữa chơi vơi
Ôm nhau trong sóng gió trời Vũ Môn
Hai dòng lệ chảy như tuôn
Hà Ất nức nở nỗi buồn cô đơn
Mai Ly ôm chặt chàng hơn
Rồi oà lên khóc như đờn căng dây
Vui buồn đồng cảm là đây
Vui cũng lây, buồn cũng lây lạ thường
Càng khóc nàng lại càng thương
Lấy tay lau nhẹ lệ vương mặt chàng
Bổng dưng gió lặng mây tan
Trời lại hửng nắng dát vàng cỏ cây
Vĩnh biệt cha! Con về đây
Nặng nhọc đứng dây một tay ôm nàng
Tay kia xách chiếc kiếm vàng
Gió rừng như khóc như than tiễn Người
Trần Hằng phò mã về trời
Hoan Châu khâm sứ một đời sống vinh
Vũ Môn non nước thanh bình
Giúp Người về với uy linh họ Trần
41. Tâm tình (I)
Thấy tảng đá phẳng ở gần
Chàng đi đến đó ân cần nhẹ tay
Bảo Mai Ly ngồi xuống đây
Mình thì nằm ngửa ngắm mây nhìn trời
Cố ghìm tiếng khóc nghẹn lời
Nói trong đau đáu cuộc đời của cha:
Quân Minh đã hại ông già
Người vừa mới mất dăm ba bảy ngày
Theo di huấn ta đến đây
Nhờ Vũ Môn để ông bay về trời
Nói xong nước mắt tuôn rơi
Mai Ly lau hộ đầy vơi mặc nàng!
Lời cha dặn lại ruột gan
Phải mạnh như thác Giăng Màn Vũ Môn
Trong sạch như nước đầu nguồn
Thanh cao như gió chẳng luồn cúi ai!
Con thề chẳng giám đơn sai
Nhưng một mình biết làm sao bây giờ
Cha ơi! Con quá bơ vơ
Ngày mai chưa biết vật vờ đi đâu!
Mai Ly chẳng cần nghĩ lâu
Bảo chàng ở lại nói câu thật lòng
Vũ Môn nắng đẹp trời trong
Chuyện gần rồi lại lòng vòng chuyên xa
Chuyện mẹ mất lúc lên ba
Chuyện cha vất vả chuyện nhà tóc tang
Hà Ất ôm chặt lấy nàng
Vẫn không ngăn nổi hai hàng lệ rơi
Hai người hai đứa mồ côi
Hai tâm hồn đẹp tinh khôi nhất đời
Cùng nằm ngửa cùng nhìn trời
Hỏi mây hỏi gió cho vơi nỗi sầu
Bagha sốt rột chờ lâu
Mặt buồn rười rưỡi vuốt râu ngồi nhìn
Nghe tiếng gọi hắn đến tìm
Lại nằm cạnh chủ lim dim mơ màng
Nàng rằng một sớm lên ngàn
Mẹ ta bắt gặp anh chàng Bagha
Mới sinh cùng tuổi với ta
Mẹ nó bị giết lột da lúc nào
Đói sữa nó khóc nó gào
Mẹ ta cho mớm sữa vào im ngay
Từ đó hai đứa no say
Chia nhau sữa mẹ cả ngày lẫn đêm
Hồi bé nó ngủ với em
Ôm nhau ấm lắm chằng thèm nói sai
Lớn lên nó biết ra oai
Đuổi gấu canh giữ trong ngoài giúp cha
Hắn còn biết đỡ việc nhà
Bắt lợn lòi với hươu nai đem về
Ghé tai âu yếm tỷ tê
Bagha hiểu ý chạy ngay vào rừng
42. Tâm tình (2)
Một đi một bước một dừng
Khoác tơi đội nón ngập ngừng chia tay
Với trời với gió với mây
Với thác với suối vơi đầy Vũ Môn
Cuối khe Trưa hết đường mòn
Hai người dừng lại gọi con voi nhà
Hathi chờ sẵn chui ra
Vòi cắp nhánh lá như hoa vẫy chào!
Cây rừng lay động lao xao
Bagha khập khiễng vượt rào bước ra
Chạy lên bỏ trước voi nhà
Một con nai nhỏ làm quà rừng xanh
Xoa đầu con hổ thông minh
Quà này đáng giá thịnh tình Bagha
Về nhà cha sẽ lột da
Ta chằm cái khố gấm hoa cho chàng
Voi quì chân trước nhẹ nhàng
Hà Ất biết ý vội vàng trèo lên
Hathi dơ chiếc vòi mềm
Cuốn Mai Ly đặt ngồi êm dịu dàng
Sau cùng ôm con nai vàng
Đưa cho cô chủ đàng hoàng xong xuôi
Mai Ly ra lệnh về thôi
Hổ sau voi trước sóng đôi một đoàn
Ông già đã đợi đầu làng
Hình như đứng đó đợi nàng đã lâu
Mai Ly kể chuyện lầu lầu
Rằng cha công tử vừa chầu Diêm Vương
Theo lời di huấn lạ thường
Vũ Môn chàng gửi tro xương cha già
Ông cười, lục túi dơ ra
Đây là khố vải rằng ta mới mần
Ngỡ ngàng Hà Ất phân vân
Mai Ly dành lấy ướm gần ươm xa
Nàng rằng chàng để phần ta
Thắt sao thật đẹp là cha vui lòng
Nhẹ nhàng quấn một hai vòng
Quanh thắt lưng để lòng thòng một bên
Đầu kia qua háng bó lên
Vòng ra phía trước chớ quên đường tà
Đứng gần rồi lại lui xa
Ngắm đi nhìn lại hỏi cha khố này
Mặc như người lớn có hay?
Thấy không? Nó lớn thế này rồi sao
43. Tâm tình (3)
Ăn xong ngồi hút thuốc lào
Ông già tư lự ra vào trầm ngâm
Hai bạn trẻ thì đi nằm
Một ngày lội suối băng rừng mỏi chân
Mai Ly chẳng chút phân vân
Ôm chàng nằm ngủ ngực trần chạm lưng
Nàng rằng lúc nhỏ đã từng
Ôm Bagha ngủ xem chừng êm hơn!
Hà Ất định hỏi nguồn cơn
Đã nghe hơi thở như đờn buông dây
Nghe như nhồn nhột đâu đây
Cau non hai núm căng đầy châm lưng
Hơi thở con gái thơm lừng
Lúc sau nhè nhẹ xem chừng ngủ say
Nằm yên chẳng động chân tay
Chàng cũng thiêm thiếp mơ ngày gặp tiên!
44. Duyên trời (1)
“Bắt cô trói cột” (1) bên triền
Nhỏ dần trong gió một miền hồng hoang
Báo rằng đêm đã sắp tàn
Hà Ất tỉnh giấc trăng vàng rắc nương!
Liếc nhìn trong vách bên tường
Có bàn thờ nhỏ gỗ hương thơm lừng
Tượng voi ngồi tựa lưng chừng
Xung quanh chạm trổ chưa từng thấy đâu
Một bông hoa đỏ sẩm màu
Nhuỵ dài phấn rắc trước sau trong ngoài
Ông già thành kính một hai
Chân quì tay chắp khấn bài cầu xin
Lệ Hạ Mình (2) của con tin
Nằm sấp chân thẳng tay vin ngang đầu
Mai Ly vừa dậy không lâu
Bấm chàng nhắc nhỏ trước sau phải chờ
Cha đang nằm trước bàn thờ
Cầu xin các thánh ước mơ chuyện gì
Có việc quan trọng chi chi
Cha mới thực hiện lệ ni sửa mình
(1) Tiếng kêu của một loài chim trên rừng xanh. Hai con trống mái chim này ngày đi kiếm ăn với nhau, tối bắt đầu vừa kêu vừa xa nhau dần. Khi tiếng kêu của hai con ở hai đầu một trièn núi và không nghe thấy nữa thì trời sắp sáng.
(2) Lệ Hạ Mình là một lệ quan trọng của đạo Ba La Môn.
45. Duyên trời (2)
Chim kêu đón ánh bình minh
Ông ngồi dậy, lệ Hạ Mình đã xong
Hai đứa ngủ ở phía trong
Bấm nhau nhè nhẹ đi vòng ra cươi
Hà Ất chọn bó cỏ tươi
Cho ngựa ăn định đi chơi với nàng
Ông già giữ lại bảo chàng:
Ngồi xuống nói chuyện nắng vàng đầy nương
Cháu tên gì? Ông chưa tường
Bố cháu nữa? kiếm dị thường của ai?
Cháu tên là Ất họ Hà
Bố tên Giáp, đúng kiếm là của cha
Gia huy này là của nhà
Chữ kim chữ thiếp đấy là dấu riêng
Tay cha rèn lấy kiếm thiêng
Mang theo mình để phòng thân khi cần
Đúng rồi! Chẳng chút phân vân
Tên Hằng cha cháu họ Trần đúng không?
Hà Ất chẳng đợi chẳng mong
Tỏ ra sợ hãi phập phồng nghĩ suy
Cháu đừng ngại, chẳng việc chi
Ở đây vắng vẻ có gì còn ta
Vả cùng cảnh ngộ như cha
Ta cũng trốn chạy tránh xa giặc tàu
Ta quen cha cháu từ lâu
Trần Hằng phò mã vợ đầu Huy Chân
Nàng là công chúa họ Trần
Hoan Châu đại diện sứ thần một phương!
Chàng rằng mẹ cháu dân thường
Nuôi tằm dệt vải chẳng vương quan trường
Bố cháu thợ giỏi nhất phường
Từ ngoài Phủ Diễn tìm đường vào đây
Kẻ Chàng duyên nợ gió mây
Bố mẹ sinh được đủ đầy hai con
Hà Hoa em gái xinh dòn
Kém cháu ba tuổi mặt tròn mũi cao
Nghe như gió thoảng rì rào:
Hôm qua ta đã đi vào đi ra
Thấy cháu nhiều điếm giống cha
Trần Hằng bạn cũ của ta thuở nào
Mai Ly ngồi cạnh chen vào
Mẹ và em gái giờ sao hở chàng?
Quân Minh đánh chiếm Kẻ Chàng
Thợ khéo con gái một đoàn bắt đi
Đến giờ chẳng có tin gì
Còn sống hay chết ta thì không hay
Hôm ấy cũng thật là may
Cha con ta kịp chạy ngay không dừng
Vốn trước đó độ một tuần
Đốt than đốn củi trên rừng cùng cha
Gánh than gánh củi về nhà
Thấy biến vất hết hoá ra thế này
Lang thang nghe ngóng mấy ngày
Tiên Hoa tìm đến lại quay về ngàn
Rèn khí giới, giúp võ trang
Nghĩa quân lớn mạnh vẻ vang một vùng
Già rằng có ông râu hùm
Đã cho người đến ý chừng tìm ta
Sơn trang đó là Tiên Hoa
Chưa xuống thăm được bây giờ ra sao?
Chàng rằng đất thấp trời cao
Quân Minh tháng trước đánh vào sơn trang
Chúng giết chúng phá tan hoang
Cha con cháu vượt đại ngàn thoát thân
Thế rồi cứ thế lần lần
Hà Ất kể hết những lần lao đao
Cha trúng tên độc thế nào
Theo lời di huấn tìm vào Vũ Môn
47. Duyên trời (4)
Bây giờ không cửa không nhà
Cha mất, ngóng mẹ chờ Hoa mỏi mòn
Một mình nhưng phận làm con
Cháu quyết thực hiện vuông tròn lời cha
Thế thì ở lại với ta
Cùng lăng thiết khoáng (1) rừng già nơi đây
Cả từ thiết khoáng (2) đủ đầy
Sẽ luyện thành thép một ngày không lâu
Hà Ất lí nhí gật đầu
Vâng lời bác dạy tình sâu nghĩa dày
Ông rằng ta tính thế này
Cha cháu đã mất ta thay mặt Người
Mai Ly nhí nhảnh cướp lời
Gọi cha đi! Hà Ất ơi! Nhanh nào
Chắp tay quì xuống cúi chào
Chàng vâng một tiếng, ngọt ngào thưa cha:
Rằng nay con lại có nhà
Có cô em gái tên là Mai Ly
Có cha tài giỏi nhất nhì
Cao thủ luyện thép việc chi cũng sành
Ông gọi cả em cả anh
Lại gần căn dặn ngọn ngành trước sau
Hạ Mình nghi lễ nhiệm màu
Hôm qua cha đã khẩn cầu Brahma (3)
Nhận Hà Ất làm con ta
Đến đây ước nguyện đã là thành công
Giờ các con phải hết lòng
Hạ Mình trước thánh cúi mong xin Người
Hai đứa cung cúc vâng lời
Dắt tay nhau bước, vào nơi tượng thờ
Hạ mình như tỉnh như mơ
Làm theo hướng dẫn tóc tơ đủ đầy
(1) Siderit FeCO3
(2) Nagnetite FeO4
(3) Brahma là đấng tối linh của đạo Ba La Môn
48. Duyên trời (5)
Gió ngàn ve vuốt ngọn cây
Giăng Màn chứng giám duyên nầy trời cho
Mai Ly ra ý tò mò
Hỏi cha đã khấn nhỏ to tiếng gì?
Ông rằng Phạn ngữ tiếng ni
Cũng như tiếng khác học đi sẽ bàn
Mai Ly lại hỏi mẹ nàng
Cũng người Tây Vực rõ ràng như cha?
Mẹ con Giao Chỉ quê nhà
Là cung phi của vua Hồ Hán Thương
Triều đình đang định tìm đường
Qua Ngàn Sâu vượt Trường Sơn sang Lào
Quân Minh truy đuổi gắt gao
Ngàn Sâu gặp lụt chạy vào chạy ra
Triều đình trốn đến Kỳ La
Thì bị bắt sống cả nhà Quí Ly
Mẹ con sống được cũng kỳ
Bị lũ cuốn với những gì trên sông
Trôi theo dòng nước mênh mông
Hội Nai Chín Khúc không mong mà thành!
Dạt vào bờ với một nhành
Um tùm rác rưởi những cành những cây
Vừa đói vừa rét mấy ngày
Mê man khi tỉnh khi say mơ màng
Trời xui ta được gặp nàng
Đang đi đổi muối cùng chàng Hathy
Gặp đống củi chẳng chịu đi
Lấy vòi bới bới tìm gì ở trong
Số trời chẳng đợi lại mong
Thấy nàng còn thở trong lòng nghĩ suy
Cảm ơn ông bạn Hathy
Cứu nàng tỉnh lại duyên gì chi đây
Về nhà tĩnh dưỡng mấy ngày
Mẹ xin ở lại nhà này với cha
Mai Ly sung sướng bảo là
Chữ duyên như thế chắc là trời ban?
Xin cha Hà Ất chen ngang
Dạy con Phạn ngữ để chàng tinh thông
Đọc được bí quyết của ông
Cụ ngoại nhà mẹ tên Đùng giàu sang
Tổ nghề luyện thép Kẻ Chàng
Cũng từ Tây Vực mới sang bên này
Cha con học được phép hay
Cũng nhờ Phạn ngữ sổ tay họ Hoàng
49. Phan Liêu & Mã Kỳ (1)
Từ ngày bình được Châu Hoan
Tiên Hoa cửa ngõ lên ngàn đập tan
Tri Bản (1) Rào Nổ mỏ vàng
Quân Minh đào đãi tan hoang một vùng
Sái Phúc bóc lột đến cùng
Bắt dân cúng nạp hương trầm sừng tê
Lao công lao dịch nặng nề
Kho quan đầy ắp dân quê chết dần!
Sái Phúc chọn lữa một phần
Cúng Minh Thành Tổ nghìn cân làm quà
Của dâng chiếu chỉ ban ra
Thăng thưởng Sái Phúc những ba bốn lần
Giá rằng nếu bắc lên cân
Công của Mã (2) già nửa phần không ngoa
Vua chỉ ban thưởng hắn ta
Mã không một chút gọi là ghi công
Từ đó ấm ức trong lòng
Gét ghen Sái Phúc sống không biết điều
Hắn tìm tri phủ Phan Liêu
Buông lời ướm hỏi ra chiều cảm thông
Biết Phan cũng chẳng vừa lòng
Cũng căm Sái Phúc cướp không công mình
Phan Liêu thể hiện thịnh tình
Mời Mã Kỳ cùng vệ binh tẩy trần
Rượu nếp cẩm men sa nhân
Cá chình khe đá với gân gụ xào(3)
Ngực trần da trắng phổng phao
Gái Mường hầu rượu quan nào lại chê
Chủ khách như tỉnh như mê
Như say như đắm mơ về cõi tiên
Phan Liêu vẫy gọi Xuân Liên
Váy hồng yến đỏ nàng liền bước ra
Tay nâng chiếc váy hào hoa
Cúi chào quan khách điệu đà thổi tiêu
Thần Giao khúc nhạc mỹ miều
Mã Kỳ nghiêng ngã ra chiều tán dương
Kém gì tiếng sáo Trương Lương
Gợi tình gợi cảnh cố hương xa vời
Khi vui như gió ngang trời
Khi buồn nghèn nghẹn như lời thở than
Thần Giao khúc nhạc vừa tàn
Gái Mường lại tiếp rượu tràn cung mây
Đàn bầu thánh thót đâu đây
Nghe như nước chảy mây vây Lam Thành
Váy hồng yếm đỏ mỏng manh
Hành vân lưu thuỷ nàng dành tặng ai?
Bàn tay như một nhành mai
Lướt trên năm khúc ngân dài tuyệt hay
Mã Kỳ nửa tỉnh nửa say
Nửa mê nửa phục cô này tài hoa
Hắn khen nói với chủ nhà
Giao Châu kỹ nữ quả là anh thư
(1) Nay là xã Hoà Hải, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh.
(2) Là Mã Kỳ
(3) Gân gấu xào
50. Phan Liêu & Mã Kỳ (2)
Mã Kỳ như thực như hư
Choàng tay hắn định khư khư ôm nàng
Xuân Liên đôi mắt mơ màng
Vung tay một chưởng làm quan ngã nhào
Phan Liêu vội đỡ chen vào
Xin lỗi Mã tướng tài cao nhưng mà
Xuân Liên ngọc nữ nhà ta
Đường côn mũi kiếm cũng là một tay
Quân Minh đã ngà ngà say
Nói cười hô hố chuyện này có sao?
Phan Liêu nhã nhẵn thêm vào
Quan nào dám thử tai cao với nàng?
Mua vui tiệc rượu chưa tàn
Hầu Mã đại tướng muôn vàn kính yêu
Mã rằng đấu chỉ ba chiêu
Nàng thua dâng rượu biết điều nghe chưa!
Các đại Hán đang say sưa
Mỗi anh một ả mây mưa vòng ngoài
Tranh nhau đứng dậy trổ tài
Nịnh Mã đại tướng ra oai với nàng
Xuân Liên giao đấu nhẹ nhàng
Nhanh như chim sẻ ngang tàng chim ưng
Tướng nào cũng bỏ dở chừng
Chịu không địch nổi xin dừng giao tranh
Mã Kỳ một kẻ gian nanh
Vẫy cô gái lại ôm nhanh lấy nàng
Ép Xuân Liên đang ngỡ ngàng
Uống hết chén rượu dở dang và rằng
Mộc Quế Anh (1) chắc chưa bằng
Cầm kỳ cung kiếm tài năng như này
Về với ta ngay tối nay
Mã Kỳ nói nhỏ tỉnh say mơ màng
Phan Liêu nghe thấy rõ ràng
Mặt hầm hập giận giằng nàng ra xa
Mã Kỳ cùng bọn lâu la
Biết mình yếu thế liều là hiểm nguy
Nhờ thế chẳng có chuyện gì
Chủ khách tạm biệt Mã Kỳ về dinh
Quan quân nói chuyện linh tinh
Có đứa nhớ lại chuyện tình Kẻ Treo
Nhận ra cô gái yêu kiều
Cho chúng đọ ván buổi chiều hôm nay
Chính là cô gái hai tay
Đánh nhau với chúng từ ngày Kẻ Treo
Phan Liêu mua rồi mang theo
Giờ ta đòi lại eo sèo làm chi
Sái Phúc biết chuyện Mã Kỳ
Cùng Phan Liêu đang suy bì với ta
Trong đầu Sái bỗng loé ra
Kế hoạch ly gián tỉa hoa cắt cành
Hắn khích Mã tướng tài danh
Để cho con bé trẻ ranh coi thường
Phan Liêu tri phủ vô lương
Chẳng đem cúng nạp lại thương vơ vào
Mã Kỳ ông nghĩ thế nào
Nhục này phải trả tính sao thì mần
Mã rằng còn chút phân vân
Nể đại nhân hắn kết thân với ngài
Nếu không ta đã tính bài
Lấy đầu hắn chẳng rông dài làm chi
Biết rằng võ tướng Mã Kỳ
Trúng phải kế độc gián ly đã bày
Rằng ta có kế này hay
Phan Liêu tri phủ bó tay đầu hàng
Ông thì có cái ngàn vàng
Nếu xét đại cục rõ ràng không sai
Trung thu thưởng ngoạn tối mai
Chỉ mời tri phủ cùng ngài và ta
Ông bố trí quân ở nhà
Làm sao bắt được cô ta mang về
Lam thành canh giữ bốn bề
Chờ ông tan tiệc trăng thề sóng đôi
Khi đó nếp đã thành xôi
Chuyện to thành chuyện đã rồi cỏn con
Phan Liêu thương tiếc mỏi mòn
Cũng đành ngậm đắng bồ hòn khen ngon!
Để cho diệu kế vuông tròn
Cho ngài mượn năm mươi con ngựa nòi
Năm mươi kỹ sỹ hẳn hoi
Thổ quân hộ tống ngựa voi tuỳ ngài
(1)  Mộc Quế Anh là nhân vật hư cấu trong các giai thoại “Dương Gia Tướng” và tiêu biểu cho người phụ nữ tài ba kiên trinh trong văn hoá Trung Hoa..
51. Phan Liêu & Xuân Liên (1)
Số trời có một không hai
Phan Liêu lại cứu gái tài kẻ treo
Hoạ hắn gieo, phúc kèm theo
Hoạ phúc, phúc hoạ như mèo vờn trăng!
Nàng thi nghĩ ngợi xa xăm
Sao lại có kẻ lăm lăm cứu mình
Bỏ vàng ngăn bon súc sinh
Đối xử ưu ái là tình là duyên
Chàng thì chẳng nghĩ đến tiền
Chỉ quí cô gái thuyền quyên biệt tài
Đường kiếm có một không hai
Lại thêm đàn sáo không ai bằng nàng!
Những lúc rỗi rãi thanh nhàn
Hai người luyện kiếm luận bàn chuyện vui:
Tiện nữ tên Gái họ Bùi
Nhà Hồ giết mẹ ai xui mà thành?
Cha phải trốn chạy thật nhanh
Chưa đầy tuổi đã lìa cành mẹ cha
Về sống với ông với bà
Bùi Gia môn phái cũng nhà Kẻ Treo
Ông dạy tiện nữ học theo
Dăm ba đường kiếm hổ beo vờn mồi
Chàng rằng ta đã biết rồi
Bùi gia nổi tiếng đất trời Hoan Châu
Nghe tiếng đồn đại đã lâu
Họ Bùi trai gái văn lầu võ thông
Trước đây đã ước đã mong
Có dịp thọ giáo luyện công họ Bùi
Quả là trời bảo đất xui
Gặp nàng hậu duệ ngậm ngùi một thân
Kẻ Treo còn có mấy phần
Bùi gia anh kiệt xa gần còn ai?
Nàng rằng chẳng dám đơn sai
Ông bà chết cháy ngày ngài ra tay
Bỏ vàng cứu lấy thân này
Bao giờ trả được nợ vay một đơi?
Họ Bùi tan tác khắp nơi
Nhà Hồ giết, rồi đến thời nhà Minh
Hoả công ngày ấy thật kinh
Họ Bùi chú bác bỏ mình vì dân
Chàng rằng bạn hữu xa gần
Nếu gọi đầy đủ phụ thân tên gì
Nàng rằng nghe nội nhiều khi
Gọi tên Bùi Nhị thầm thì nhẩn nha
Chàng rằng tên Nhị nôm na
Để gọi con thứ trong nhà đúng chưa?
Rồi như tên Gái nàng thưa
Cũng là tên gọi quê mùa tiện dân
Bùi Gia võ thuật như thần
Phải có tên chữ mười phân cả mười
Ta đặt tên mới cho ngươi
Bằng lòng không? Đoá sen tươi đầu mùa!
Nàng rằng tiện nữ xin thưa
Thân này duyên số đã đưa đẩy về
Họ Phan quyết định mọi bề
Huống chi tên chữ giám chê giám bàn
Thế thì ta sẽ gọi nàng
Xuân Liên với nghĩa sen vàng mùa xuân
Tiện nữ đa tạ đại nhân
Đã đặt tên mới cho  thân Gái này
Phan Liêu nhớ lại một ngày
Biết tin cha chết vì tay họ Bùi
Hình như ma khiến quỉ xui
Hắn không tìm hiểu như đui như mù
Hàng quân Minh hắn đánh đu
Tự tay kết liệu kẻ thù giết cha
Cho rằng như thế tài ba
Xem trong thiên hạ như ta ai từng?
Về dinh mở tiệc ăn mừng
Thù cha đã trả tưng tưng khoe tài
Xuân Liên hầu rượu như ai
Dửng dưng nàng bỏ ngoài tai những gì
Không vui vẻ như mọi khi
Cùng y đàm đạo chuyện chi cũng bàn
Hắn cụt hứng liền hỏi nàng
Thù cha con trả như chàng có nên?
Nàng rằng: Nên quả có nên
Nợ nước chưa trả hãy quên thù nhà
Thuở nhỏ nghe ông giảng qua
Nhà tan nước mất lỗi là thất phu (1)
Nước non khói lửa mịt mù
Giặc Minh tàn ác kẻ thù nghênh ngang
Tiện nữ chẳng phải là nam
Muốn hữu trách chẳng ai bàn ai thương
Đại Việt nam tử ngoan cường
Hay là hèn nhát một phường tỉnh say
Trời cao sông rộng đất dày
Có còn chi nữa mà nay luận bàn!
Phan Liêu sầm mặt bẽ bàng
Chén ngọc đầy rượu ném tan xuống thềm
Xuân Liên bình thản rót thêm
Đưa chàng chén khác mỏng mềm khơi khơi
Tiểu nữ nếu có nhỡ lời
Đại nhân trừng phạt đầy vơi tuỳ ngài
Tái sinh cuộc sống thứ hai
Cũng nhờ quan đã tính bài giải vây
Chàng rằng nàng nói rất hay
Tại ta tất cả việc này để sau
Thời gian như có phép màu
Hai người thân thiết quí nhau thực lòng
Không còn chủ tớ lòng vòng
Không còn hách dịch lòng thòng như xưa
Mà thành tri kỷ sớm trưa
Buồn vui chia sẽ nắng mưa luận bàn
Vừa rồi trong buổi truy hoan
Mã Kỳ sàm sỡ với nàng không xong
Bảo vệ nàng, Phan thực lòng
Chẳng lo chẳng sợ quan trong quan ngoài
Xuân Liên lễ phép một hai
Trước xin cảm tạ lòng ngài từ bi
Sau xin nhắc, lão Mã Kỳ
Trả thù hắn tính chuyện chi phải lường

(1) Nguyên văn trong tiểu thuyết là “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách”.
53. Phan Liêu khởi nghĩa (1)
Hai người trở lại công đường
Đã nghe lính bẩm tỏ tường một hai
Đại nhân Sái Phúc đêm mai
Trung thu thưởng nguyệt ở ngoài sông Lam
Ngài mời Tri phủ Nghệ An
Cùng nhau đối ẩm trăng vàng trên sông
Xuân Liên chẳng thể yên lòng
Nhắc Phan Liêu phải đề phòng trước sau
Nghe lời, Phan tính rất mau
Hộ tâm lưới sắt nhiệm màu mặc trong
Tâm phúc hai tướng tuỳ tòng
Kiếm thiêng ngựa quí thong dong lên đường
Tướng giữ nhà đã tỏ tường
Phải lo canh gác bốn phương đêm ngày
Nếu có biến phải chạy ngay
Ra sông báo hiệu việc này cho ta
Đến nơi được lệnh sai nha
Xuống thuyền hạn chế dăm ba bảy người:
Mã Kỳ, Sái Phúc, Phan Liêu
Đầu bếp kỹ nữ yêu kiều mấy cô
Ba ngựa để lại trên bờ
Dặn hai tâm phúc phải chờ phải theo
Đêm thu gió mát trăng treo
Mặt sông lấp loáng trăng neo mạn thuyền!
Sái Mã chinh chiến nhiều miền
Xa quê phương Bắc triền mien chưa về
Lam Giang sóng vỗ bốn bề
Gió thu bảng lảng hồn quê chập chờn
Sái Phúc xao xuyến bồn chồn
Ngâm câu thơ cổ buồn chôn đáy lòng
“Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai”(1)
Mã Kỳ chẳng biết khen hoài
Rằng thơ Sái Phúc biệt tài tả chân
Lòng tại hạ vẫn Lâng lâng
Mong sao có được một lần về quê
Phan Liêu đã có ý chê
Mã Kỳ dốt nát u mê võ biền
Rằng từ cái tuổi thiếu niên
Lầu Hoàng Hạc đã là thiên diễm tình
Phan Liêu châm chọc rất tinh
Mã Kỳ chỉ nịnh đáng khinh tầm thường
Sái Phúc biết lẽ vô thường
Nhận mình thơ phú chẳng tường như ai
Chẳng qua cảm nỗi quan hoài
Đọc thơ người một đôi bài thế thôi
Sái Phúc nói chửa dứt lời
Tiếng kêu cấp báo vang trời dẫy sông

(1)  Hai câu thơ trong bài “Hoàng Hạc Lâu” của Thôi Hiệu do Tản Đà dịch.



54. Phan liêu khởi nghĩa (2)
Lam Giang một giải mênh mông
Hắn bèn ra lệnh rời sông lên bờ
Cận vệ Sái Phúc đứng chờ
Tâu rằng có biến bất ngờ hai bên
Lam Thành kỹ sỹ kéo lên
Chiếm dinh tri phủ cung tên đầy mình
Thổ quân ở đó cũng kinh
Chống lại kịch liệt quân Minh chạy dài
Biết là có chuyên không sai
Phan Liêu nhảy phắt một hai lên bờ
Vuốt đuôi Mã lệnh vu vơ
Bắt ngay lấy nó còn chờ chi chi
Tâm phúc xuất hiện tức thì
Phan Liêu lên ngựa cùng phi một đoàn
Trong ngoài dinh thư tan hoang
Người kêu ngựa hý thét vang ngất trời
Trong vòng tên đạn bời bời
Xuân Liên bị trói sắp rời vòng vây
Nằm ngang mình ngựa quan thầy
Phan Liêu phi đến thằng nầy hoá ma
Tay xách Liên sang ngựa nhà
Cởi trói và hỏi xẩy ra những gì?
Nàng rằng chưa kể lúc ni
Mà hãy kêu gọi bất kỳ quân ai
Là người Giao Chỉ trong ngoài
Hãy đoàn kết lại tính bài diệt Ngô
Trong quân có kẻ hô to
Giết bon kỹ sỹ dở trò bài bây
Năm mươi quân kỹ phơi thây
Tuỳ tướng họ Mã phá vây bất thành
Đầu rơi máu chảy hôi tanh
Quân Minh chết sạch Lam Thành thua đau
Vai trăm binh sỹ Hoan Châu
Nghe Phan kêu gọi rủ nhau trở cờ
Bài binh bố trận đợi chờ
Cùng quân tri phủ tìm cơ trả thù
Trăng tà khi tỏ khi lu
Viện binh Sái, Mã lù lù kéo lên
Năm trăm kỹ mã cung tên
Hai ngàn binh sỹ thổ quân đi cùng
55. Phan Liêu khởi nghĩa (3)
Phan Liêu có ý đón chừng
Lệnh cho quân sỹ tuỳ tùng hô vang:
Quay giáo lại! Các bạn vàng
Quan quân bản địa Châu Hoan một nhà
Cùng nhau diệt lũ gian tà
Trả thủ cho mẹ cho cha những ngày
Thổ binh có kẻ nói ngay
Đúng đấy các bạn! Việc này nên theo
Hàng ngàn binh sỹ hò reo
Hãy chém hãy giết bọn gieo bão tàn
Quan quân Sái, Mã hoang mang
Bị kẹp ở giửa muôn vàn nguy nan
Trước mặt kỹ mã họ Phan
Sau lưng gươm giáo hai ngàn thổ binh
Quân Nam đã quá bất bình
Hò reo chém giết thất kinh dẫy trời
Cùng quân mai phục khắp nơi
Đánh cho bọn chúng nhớ đời Châu Hoan
Xuân Liên dưới ánh trăng vàng
Song kiếm ngựa trắng cùng chàng Phan Liêu
Quân Minh phách lạc hồn xiêu
Đứa thì bỏ chạy đứa liều đầu rơi
Xuân Liên xông xáo khắp nơi
Bà Trưng Bà Triệu một thời như ri?
Sái Phúc cùng với Mã Kỳ
Lần này thua trận cũng vì chủ quan
Coi thường quân sỹ nước Nam
Đành mở đường máu thành Lam rút về
Mặc cho thiên hạ cười chê
Cửa thành đóng chặt bốn bề nằm im
Sai người ra bắc kiếm tìm
Tổng binh chi viện ngày đêm đợi chờ
Cuộc đời như mộng như mơ
Biết Phan tri phủ trở cờ chống Minh
Nhân dân hồ hởi đồng tình
Đem biếu gạo thịt nhà mình khao quân
Thổ quan mấy huyện xa gần
Cũng cho bộ hạ cận thân đỡ đần
Trấn Man (1) tri phủ người thân
Kéo quân bản bộ góp phân giúp Phan
(1)  Tên một phủ ở vùng nam Thanh Hoá bắc Nghệ An giáp Lào
.
56. Phan Liêu khởi nghĩa (4)
Xuân Liên góp ý luận bàn
Mau mau đánh chiếm Nghệ An Lam Thành
Phải đánh nhanh! phải chiếm nhanh!
Trước làm chỗ dựa sau dành thế công
Viện binh kéo đến dù đông
Trong ngoài phối hợp ta không ngại gì
Phan Liêu khen kế diễu kỳ
Tổ chức công phá thành trì Nghệ An
Quan quân hơn tháng gian nan
Vừa đánh vừa phá thế càng lên cao
Thành sắp vỡ bão lại vào
Sông Lam cuồn cuộn nước ào ào dâng
Quân Nam doanh trại đa phần
Nằm ở vùng thấp phải cần chuyển đi
Chuyện vây chuyện phá thành trì
Phải đành dừng lại thôi thì trơi xui!
Quân Nam đành phải ngậm ngùi
Nhìn trời mưa đổ niềm vui phá thành
Tan dần theo lũ lên nhanh
Bổng nghe quân cảnh rành rành báo tin:
Quân Lý Bân đã kìn kìn
Hai cánh thuỷ bộ gọng kìm kéo vô
Vây quân Nam đóng trên bờ
Sái, Mã thấy thế phất cờ phản công
Ba bên giặc một bên sông
Quân Nam biết rõ thế không thể lùi
Hai bên đánh tới đánh lui
Bỗng nghe hoả pháo dập vùi inh tai
Quân Nam vỡ trận trong ngoài
Phan Liêu liều chết với vài kỹ binh
Phá vòng vây cứu lấy mình
Cùng Xuân Liên vẫn là tình là duyên
Tàn quân trốn chạy triền miên
Ngày đêm luồn lủi gần miền Ngọc Ma (1)
Nghe tin Phan tộc đại gia
Lý Bân giết sạch hoá ma cả nhà
Phan rằng trời đã hại ta
Sống làm chi nữa nghĩ mà xót thương
Phan dừng ngựa định tìm đường
Quay lại tử chiến với phường ngoại bang
Xuân Liên kịp giữ ngựa chàng
Hét lên một tiếng hèn sang lúc này
Trong hiểm nguy nhờ vân may
Tìm đến cái chết chẳng hay ho gì
Anh hùng quân tử nam nhi
Mười năm nợ trả có khi chưa cần
Hãy nghe đây chớ phân vân
Bên kia sông là một phần Ngọc Ma
Phía tây thông với Lão Qua
Có thể dựng nghiệp trong ra ngoài vào
Lý Bân chẳng có cách nào
Không thể đuổi kịp làm sao tìm đàng
Một tay quất ngựa của nàng
Tay kia ghìm ngựa giúp chàng vượt sông
Qua Lam Giang rộng mênh mông
Xuân Liên cải dạng đàn ông cùng chàng
Trốn lên dãy núi Giăng Màn
Thuộc vùng rừng rậm đại ngàn Ngọc Ma
Lý Bân cùng với quân nhà
Đuổi theo không kịp quay về Thành Lam
Cuộc khởi nghĩa bi đập tan
Nhưng như đốm lửa cháy lan trong ngoài
Lam Kinh (2) chiêu tập hiền tài
Sơn Tây Thạch Thất núi Sài dấy binh
Lý Bân đàn áp rất kinh
Đuổi Lộ Văn Luật (3) quân mình chạy xa
Tàn quân trốn tránh gần nhà
An Sầm (4) hang động chạy ra chạy vào
Quân Mình tàn ác làm sao
Dỡ nhà làm củi chất cao làm mồi
Hun cho lửa cháy ngất trời
Tan quân chết ngạt miệng đời còn ghi

(1) Châu Ngọc Ma ngày ấy là vùng Quì Hợp Nghệ An ngày nay