Thứ Tư, 16 tháng 1, 2019

KIM THIẾP VŨ MÔN_DIỄN THI (3)



PHAN LIÊU-MÃ KỲ (1) 

1.      Từ ngày bình được Châu Hoan
2.      Tiên Hoa cửa ngõ lên ngàn đập tan
3.      Tri Bản (1) Rào Nổ mỏ vàng
4.      Quân Minh đào đãi tan hoang một vùng
5.      Sái Phúc bóc lột đến cùng
6.      Bắt dân cúng nạp hương trầm sừng tê
7.      Lao công lao dịch nặng nề
8.      Kho quan đầy ắp dân quê chết dần!
9.      Sái Phúc chọn lữa một phần
10.  Cúng Minh Thành Tổ nghìn cân làm quà
11.  Của dâng chiếu chỉ ban ra
12.  Thăng thưởng Sái Phúc những ba bốn lần
13.  Giá rằng nếu bắc lên cân
14.  Công của Mã (2) già nửa phần không ngoa
15.  Vua chỉ ban thưởng hắn ta
16.  Mã không một chút gọi là ghi công
17.  Từ đó ấm ức trong lòng
18.  Gét ghen Sái Phúc sống không biết điều
19.  Hắn tìm tri phủ Phan Liêu
20.  Buông lời ướm hỏi ra chiều cảm thông
21.  Biết Phan cũng chẳng vừa lòng
22.  Cũng căm Sái Phúc cướp không công mình
23.  Phan Liêu thể hiện thịnh tình
24.  Mời Mã Kỳ cùng vệ binh tẩy trần
25.  Rượu nếp cẩm men sa nhân
26.  Cá chình khe đá với gân gụ xào(3)
27.  Ngực trần da trắng phổng phao
28.  Gái Mường hầu rượu quan nào lại chê
29.  Chủ khách như tỉnh như mê
30.  Như say như đắm mơ về cõi tiên
31.  Phan Liêu vẫy gọi Xuân Liên
32.  Váy hồng yến đỏ nàng liền bước ra
33.  Tay nâng chiếc váy hào hoa
34.  Cúi chào quan khách điệu đà thổi tiêu
35.  Thần Giao khúc nhạc mỹ miều
36.  Mã Kỳ nghiêng ngã ra chiều tán dương
37.  Kém gì tiếng sáo Trương Lương
38.  Gợi tình gợi cảnh cố hương xa vời
39.  Khi vui như gió ngang trời
40.  Khi buồn nghèn nghẹn như lời thở than
41.  Thần Giao khúc nhạc vừa tàn
42.  Gái Mường lại tiếp rượu tràn cung mây
43.  Đàn bầu thánh thót đâu đây
44.  Nghe như nước chảy mây vây Lam Thành
45.  Váy hồng yếm đỏ mỏng manh
46.  Hành vân lưu thuỷ nàng dành tặng ai?
47.  Bàn tay như một nhành mai
48.  Lướt trên năm khúc ngân dài tuyệt hay
49.  Mã Kỳ nửa tỉnh nửa say
50.  Nửa mê nửa phục cô này tài hoa
51.  Hắn khen nói với chủ nhà
52.  Giao Châu kỹ nữ quả là anh thư
(1)   Nay là xã Hoà Hải, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh.
(2)   Là Mã Kỳ
(3)   Gân gấu xào

PHAN LIÊU & MÃ KỲ (2)

53.  Mã Kỳ như thực như hư
54.  Choàng tay hắn định khư khư ôm nàng
55.  Xuân Liên đôi mắt mơ màng
56.  Vung tay một chưởng làm quan ngã nhào
57.  Phan Liêu vội đỡ chen vào
58.  Xin lỗi Mã tướng tài cao nhưng mà
59.  Xuân Liên ngọc nữ nhà ta
60.  Đường côn mũi kiếm cũng là một tay
61.  Quân Minh đã ngà ngà say
62.  Nói cười hô hố chuyện này có sao?
63.  Phan Liêu nhã nhẵn thêm vào
64.  Quan nào dám thử tai cao với nàng?
65.  Mua vui tiệc rượu chưa tàn
66.  Hầu Mã đại tướng muôn vàn kính yêu
67.  Mã rằng đấu chỉ ba chiêu
68.  Nàng thua dâng rượu biết điều nghe chưa!
69.  Các đại Hán đang say sưa
70.  Mỗi anh một ả mây mưa vòng ngoài
71.  Tranh nhau đứng dậy trổ tài
72.  Nịnh Mã đại tướng ra oai với nàng
73.  Xuân Liên giao đấu nhẹ nhàng
74.  Nhanh như chim sẻ ngang tàng chim ưng
75.  Tướng nào cũng bỏ dở chừng
76.  Chịu không địch nổi xin dừng giao tranh
77.  Mã Kỳ một kẻ gian nanh
78.  Vẫy cô gái lại ôm nhanh lấy nàng
79.  Ép Xuân Liên đang ngỡ ngàng
80.  Uống hết chén rượu dở dang và rằng
81.  Mộc Quế Anh (1) chắc chưa bằng
82.  Cầm kỳ cung kiếm tài năng như này
83.  Về với ta ngay tối nay
84.  Mã Kỳ nói nhỏ tỉnh say mơ màng
85.  Phan Liêu nghe thấy rõ ràng
86.  Mặt hầm hập giận giằng nàng ra xa
87.  Mã Kỳ cùng bọn lâu la
88.  Biết mình yếu thế liều là hiểm nguy
89.  Nhờ thế chẳng có chuyện gì
90.  Chủ khách tạm biệt Mã Kỳ về dinh
91.  Quan quân nói chuyện linh tinh
92.  Có đứa nhớ lại chuyện tình Kẻ Treo
93.  Nhận ra cô gái yêu kiều
94.  Cho chúng đọ ván buổi chiều hôm nay
95.  Chính là cô gái hai tay
96.  Đánh nhau với chúng từ ngày Kẻ Treo
97.  Phan Liêu mua rồi mang theo
98.  Giờ ta đòi lại eo sèo làm chi
99.  Sái Phúc biết chuyện Mã Kỳ
100.                      Cùng Phan Liêu đang suy bì với ta
101.                      Trong đầu Sái bỗng loé ra
102.                      Kế hoạch ly gián tỉa hoa cắt cành
103.                      Hắn khích Mã tướng tài danh
104.                      Để cho con bé trẻ ranh coi thường
105.                      Phan Liêu tri phủ vô lương
106.                      Chẳng đem cúng nạp lại thương vơ vào
107.                      Mã Kỳ ông nghĩ thế nào
108.                      Nhục này phải trả tính sao thì mần
109.                      Mã rằng còn chút phân vân
110.                      Nể đại nhân hắn kết thân với ngài
111.                      Nếu không ta đã tính bài
112.                      Lấy đầu hắn chẳng rông dài làm chi
113.                      Biết rằng võ tướng Mã Kỳ
114.                      Trúng phải kế độc gián ly đã bày
115.                      Rằng ta có kế này hay
116.                      Phan Liêu tri phủ bó tay đầu hàng
117.                      Ông thì có cái ngàn vàng
118.                      Nếu xét đại cục rõ ràng không sai
119.                      Trung thu thưởng ngoạn tối mai
120.                      Chỉ mời tri phủ cùng ngài và ta
121.                      Ông bố trí quân ở nhà
122.                      Làm sao bắt được cô ta mang về
123.                      Lam thành canh giữ bốn bề
124.                      Chờ ông tan tiệc trăng thề sóng đôi
125.                      Khi đó nếp đã thành xôi
126.                      Chuyện to thành chuyện đã rồi cỏn con
127.                      Phan Liêu thương tiếc mỏi mòn
128.                      Cũng đành ngậm đắng bồ hòn khen ngon!
129.                      Để cho diệu kế vuông tròn
130.                      Cho ngài mượn năm mươi con ngựa nòi
131.                      Năm mươi kỹ sỹ hẳn hoi
132.                      Thổ quân hộ tống ngựa voi tuỳ ngài
(1)   Mộc Quế Anh là nhân vật hư cấu trong các giai thoại “Dương Gia Tướng” và tiêu biểu cho người phụ nữ tài ba kiên trinh trong văn hoá Trung Hoa..

PHAN LIÊU & XUÂN LIÊN (1)

133.                      Số trời có một không hai
134.                      Phan Liêu lại cứu gái tài kẻ treo
135.                      Hoạ hắn gieo, phúc kèm theo
136.                      Hoạ phúc, phúc hoạ như mèo vờn trăng!
137.                      Nàng thi nghĩ ngợi xa xăm
138.                      Sao lại có kẻ lăm lăm cứu mình
139.                      Bỏ vàng ngăn bon súc sinh
140.                      Đối xử ưu ái là tình là duyên
141.                      Chàng thì chẳng nghĩ đến tiền
142.                      Chỉ quí cô gái thuyền quyên biệt tài
143.                      Đường kiếm có một không hai
144.                      Lại thêm đàn sáo không ai bằng nàng!
145.                      Những lúc rỗi rãi thanh nhàn
146.                      Hai người luyện kiếm luận bàn chuyện vui:
147.                      Tiện nữ tên Gái họ Bùi
148.                      Nhà Hồ giết mẹ ai xui mà thành?
149.                      Cha phải trốn chạy thật nhanh
150.                      Chưa đầy tuổi đã lìa cành mẹ cha
151.                      Về sống với ông với bà
152.                      Bùi Gia môn phái cũng nhà Kẻ Treo
153.                      Ông dạy tiện nữ học theo
154.                      Dăm ba đường kiếm hổ beo vờn mồi
155.                      Chàng rằng ta đã biết rồi
156.                      Bùi gia nổi tiếng đất trời Hoan Châu
157.                      Nghe tiếng đồn đại đã lâu
158.                      Họ Bùi trai gái văn lầu võ thông
159.                      Trước đây đã ước đã mong
160.                      Có dịp thọ giáo luyện công họ Bùi
161.                      Quả là trời bảo đất xui
162.                      Gặp nàng hậu duệ ngậm ngùi một thân
163.                      Kẻ Treo còn có mấy phần
164.                      Bùi gia anh kiệt xa gần còn ai?
165.                      Nàng rằng chẳng dám đơn sai
166.                      Ông bà chết cháy ngày ngài ra tay
167.                      Bỏ vàng cứu lấy thân này
168.                      Bao giờ trả được nợ vay một đơi?
169.                      Họ Bùi tan tác khắp nơi
170.                      Nhà Hồ giết, rồi đến thời nhà Minh
171.                      Hoả công ngày ấy thật kinh
172.                      Họ Bùi chú bác bỏ mình vì dân
173.                      Chàng rằng bạn hữu xa gần
174.                      Nếu gọi đầy đủ phụ thân tên gì
175.                      Nàng rằng nghe nội nhiều khi
176.                      Gọi tên Bùi Nhị thầm thì nhẩn nha
177.                      Chàng rằng tên Nhị nôm na
178.                      Để gọi con thứ trong nhà đúng chưa?
179.                      Rồi như tên Gái nàng thưa
180.                      Cũng là tên gọi quê mùa tiện dân
181.                      Bùi Gia võ thuật như thần
182.                      Phải có tên chữ mười phân cả mười
183.                      Ta đặt tên mới cho ngươi
184.                      Bằng lòng không? Đoá sen tươi đầu mùa!
185.                      Nàng rằng tiện nữ xin thưa
186.                      Thân này duyên số đã đưa đẩy về
187.                      Họ Phan quyết định mọi bề
188.                      Huống chi tên chữ giám chê giám bàn
189.                      Thế thì ta sẽ gọi nàng
190.                      Xuân Liên với nghĩa sen vàng mùa xuân
191.                      Tiện nữ đa tạ đại nhân
192.                      Đã đặt tên mới cho  thân Gái này
193.                      Phan Liêu nhớ lại một ngày
194.                      Biết tin cha chết vì tay họ Bùi
195.                      Hình như ma khiến quỉ xui
196.                      Hắn không tìm hiểu như đui như mù
197.                      Hàng quân Minh hắn đánh đu
198.                      Tự tay kết liệu kẻ thù giết cha
199.                      Cho rằng như thế tài ba
200.                      Xem trong thiên hạ như ta ai từng?
201.                      Về dinh mở tiệc ăn mừng
202.                      Thù cha đã trả tưng tưng khoe tài
203.                      Xuân Liên hầu rượu như ai
204.                      Dửng dưng nàng bỏ ngoài tai những gì
205.                      Không vui vẻ như mọi khi
206.                      Cùng y đàm đạo chuyện chi cũng bàn
207.                      Hắn cụt hứng liền hỏi nàng
208.                      Thù cha con trả như chàng có nên?
209.                      Nàng rằng: Nên quả có nên
210.                      Nợ nước chưa trả hãy quên thù nhà
211.                      Thuở nhỏ nghe ông giảng qua
212.                      Nhà tan nước mất lỗi là thất phu (1)
213.                      Nước non khói lửa mịt mù
214.                      Giặc Minh tàn ác kẻ thù nghênh ngang
215.                      Tiện nữ chẳng phải là nam
216.                      Muốn hữu trách chẳng ai bàn ai thương
217.                      Đại Việt nam tử ngoan cường
218.                      Hay là hèn nhát một phường tỉnh say
219.                      Trời cao sông rộng đất dày
220.                      Có còn chi nữa mà nay luận bàn!
221.                      Phan Liêu sầm mặt bẽ bàng
222.                      Chén ngọc đầy rượu ném tan xuống thềm
223.                      Xuân Liên bình thản rót thêm
224.                      Đưa chàng chén khác mỏng mềm khơi khơi
225.                      Tiểu nữ nếu có nhỡ lời
226.                      Đại nhân trừng phạt đầy vơi tuỳ ngài
227.                      Tái sinh cuộc sống thứ hai
228.                      Cũng nhờ quan đã tính bài giải vây
229.                      Chàng rằng nàng nói rất hay
230.                      Tại ta tất cả việc này để sau
231.                      Thời gian như có phép màu
232.                      Hai người thân thiết quí nhau thực lòng
233.                      Không còn chủ tớ lòng vòng
234.                      Không còn hách dịch lòng thòng như xưa
235.                      Mà thành tri kỷ sớm trưa
236.                      Buồn vui chia sẽ nắng mưa luận bàn
237.                      Vừa rồi trong buổi truy hoan
238.                      Mã Kỳ sàm sỡ với nàng không xong
239.                      Bảo vệ nàng, Phan thực lòng
240.                      Chẳng lo chẳng sợ quan trong quan ngoài
241.                      Xuân Liên lễ phép một hai
242.                      Trước xin cảm tạ lòng ngài từ bi
243.                      Sau xin nhắc, lão Mã Kỳ
244.                      Trả thù hắn tính chuyện chi phải lường

(1)   Nguyên văn trong tiểu thuyết là “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách”.

PHAN LIÊU KHỞI NGHĨA (1)

245.                      Hai người trở lại công đường
246.                      Đã nghe lính bẩm tỏ tường một hai
247.                      Đại nhân Sái Phúc đêm mai
248.                      Trung thu thưởng nguyệt ở ngoài sông Lam
249.                      Ngài mời Tri phủ Nghệ An
250.                      Cùng nhau đối ẩm trăng vàng trên sông
251.                      Xuân Liên chẳng thể yên lòng
252.                      Nhắc Phan Liêu phải đề phòng trước sau
253.                      Nghe lời, Phan tính rất mau
254.                      Hộ tâm lưới sắt nhiệm màu mặc trong
255.                      Tâm phúc hai tướng tuỳ tòng
256.                      Kiếm thiêng ngựa quí thong dong lên đường
257.                      Tướng giữ nhà đã tỏ tường
258.                      Phải lo canh gác bốn phương đêm ngày
259.                      Nếu có biến phải chạy ngay
260.                      Ra sông báo hiệu việc này cho ta
261.                      Đến nơi được lệnh sai nha
262.                      Xuống thuyền hạn chế dăm ba bảy người:
263.                      Mã Kỳ, Sái Phúc, Phan Liêu
264.                      Đầu bếp kỹ nữ yêu kiều mấy cô
265.                      Ba ngựa để lại trên bờ
266.                      Dặn hai tâm phúc phải chờ phải theo
267.                      Đêm thu gió mát trăng treo
268.                      Mặt sông lấp loáng trăng neo mạn thuyền!
269.                      Sái Mã chinh chiến nhiều miền
270.                      Xa quê phương Bắc triền mien chưa về
271.                      Lam Giang sóng vỗ bốn bề
272.                      Gió thu bảng lảng hồn quê chập chờn
273.                      Sái Phúc xao xuyến bồn chồn
274.                      Ngâm câu thơ cổ buồn chôn đáy lòng
275.                      “Quê hương khuất bóng hoàng hôn
276.                      Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai”(1)
277.                      Mã Kỳ chẳng biết khen hoài
278.                      Rằng thơ Sái Phúc biệt tài tả chân
279.                      Lòng tại hạ vẫn Lâng lâng
280.                      Mong sao có được một lần về quê
281.                      Phan Liêu đã có ý chê
282.                      Mã Kỳ dốt nát u mê võ biền
283.                      Rằng từ cái tuổi thiếu niên
284.                      Lầu Hoàng Hạc đã là thiên diễm tình
285.                      Phan Liêu châm chọc rất tinh
286.                      Mã Kỳ chỉ nịnh đáng khinh tầm thường
287.                      Sái Phúc biết lẽ vô thường
288.                      Nhận mình thơ phú chẳng tường như ai
289.                      Chẳng qua cảm nỗi quan hoài
290.                      Đọc thơ người một đôi bài thế thôi
291.                      Sái Phúc nói chửa dứt lời
292.                      Tiếng kêu cấp báo vang trời dẫy sông

(1)   Hai câu thơ trong bài “Hoàng Hạc Lâu” của Thôi Hiệu do Tản Đà dịch.



PHAN LIÊU KHỞI NGHĨA (2)

293.                      Lam Giang một giải mênh mông
294.                      Hắn bèn ra lệnh rời sông lên bờ
295.                      Cận vệ Sái Phúc đứng chờ
296.                      Tâu rằng có biến bất ngờ hai bên
297.                      Lam Thành kỹ sỹ kéo lên
298.                      Chiếm dinh tri phủ cung tên đầy mình
299.                      Thổ quân ở đó cũng kinh
300.                      Chống lại kịch liệt quân Minh chạy dài
301.                      Biết là có chuyên không sai
302.                      Phan Liêu nhảy phắt một hai lên bờ
303.                      Vuốt đuôi Mã lệnh vu vơ
304.                      Bắt ngay lấy nó còn chờ chi chi
305.                      Tâm phúc xuất hiện tức thì
306.                      Phan Liêu lên ngựa cùng phi một đoàn
307.                      Trong ngoài dinh thư tan hoang
308.                      Người kêu ngựa hý thét vang ngất trời
309.                      Trong vòng tên đạn bời bời
310.                      Xuân Liên bị trói sắp rời vòng vây
311.                      Nằm ngang mình ngựa quan thầy
312.                      Phan Liêu phi đến thằng nầy hoá ma
313.                      Tay xách Liên sang ngựa nhà
314.                      Cởi trói và hỏi xẩy ra những gì?
315.                      Nàng rằng chưa kể lúc ni
316.                      Mà hãy kêu gọi bất kỳ quân ai
317.                      Là người Giao Chỉ trong ngoài
318.                      Hãy đoàn kết lại tính bài diệt Ngô
319.                      Trong quân có kẻ hô to
320.                      Giết bon kỹ sỹ dở trò bài bây
321.                      Năm mươi quân kỹ phơi thây
322.                      Tuỳ tướng họ Mã phá vây bất thành
323.                      Đầu rơi máu chảy hôi tanh
324.                      Quân Minh chết sạch Lam Thành thua đau
325.                      Vai trăm binh sỹ Hoan Châu
326.                      Nghe Phan kêu gọi rủ nhau trở cờ
327.                      Bài binh bố trận đợi chờ
328.                      Cùng quân tri phủ tìm cơ trả thù
329.                      Trăng tà khi tỏ khi lu
330.                      Viện binh Sái, Mã lù lù kéo lên
331.                      Năm trăm kỹ mã cung tên
332.                      Hai ngàn binh sỹ thổ quân đi cùng

PHAN LIÊU KHỞI NGHĨA (3)

333.                      Phan Liêu có ý đón chừng
334.                      Lệnh cho quân sỹ tuỳ tùng hô vang:
335.                      Quay giáo lại! Các bạn vàng
336.                      Quan quân bản địa Châu Hoan một nhà
337.                      Cùng nhau diệt lũ gian tà
338.                      Trả thủ cho mẹ cho cha những ngày
339.                      Thổ binh có kẻ nói ngay
340.                      Đúng đấy các bạn! Việc này nên theo
341.                      Hàng ngàn binh sỹ hò reo
342.                      Hãy chém hãy giết bọn gieo bão tàn
343.                      Quan quân Sái, Mã hoang mang
344.                      Bị kẹp ở giửa muôn vàn nguy nan
345.                      Trước mặt kỹ mã họ Phan
346.                      Sau lưng gươm giáo hai ngàn thổ binh
347.                      Quân Nam đã quá bất bình
348.                      Hò reo chém giết thất kinh dẫy trời
349.                      Cùng quân mai phục khắp nơi
350.                      Đánh cho bọn chúng nhớ đời Châu Hoan
351.                      Xuân Liên dưới ánh trăng vàng
352.                      Song kiếm ngựa trắng cùng chàng Phan Liêu
353.                      Quân Minh phách lạc hồn xiêu
354.                      Đứa thì bỏ chạy đứa liều đầu rơi
355.                      Xuân Liên xông xáo khắp nơi
356.                      Bà Trưng Bà Triệu một thời như ri?
357.                      Sái Phúc cùng với Mã Kỳ
358.                      Lần này thua trận cũng vì chủ quan
359.                      Coi thường quân sỹ nước Nam
360.                      Đành mở đường máu thành Lam rút về
361.                      Mặc cho thiên hạ cười chê
362.                      Cửa thành đóng chặt bốn bề nằm im
363.                      Sai người ra bắc kiếm tìm
364.                      Tổng binh chi viện ngày đêm đợi chờ
365.                      Cuộc đời như mộng như mơ
366.                      Biết Phan tri phủ trở cờ chống Minh
367.                      Nhân dân hồ hởi đồng tình
368.                      Đem biếu gạo thịt nhà mình khao quân
369.                      Thổ quan mấy huyện xa gần
370.                      Cũng cho bộ hạ cận thân đỡ đần
371.                      Trấn Man (1) tri phủ người thân
372.                      Kéo quân bản bộ góp phân giúp Phan
(1)   Tên một phủ ở vùng nam Thanh Hoá bắc Nghệ An giáp Lào
.

PHAN LIÊU KHỞI NGHĨA (4)

373.                      Xuân Liên góp ý luận bàn
374.                      Mau mau đánh chiếm Nghệ An Lam Thành
375.                      Phải đánh nhanh! phải chiếm nhanh!
376.                      Trước làm chỗ dựa sau dành thế công
377.                      Viện binh kéo đến dù đông
378.                      Trong ngoài phối hợp ta không ngại gì
379.                      Phan Liêu khen kế diễu kỳ
380.                      Tổ chức công phá thành trì Nghệ An
381.                      Quan quân hơn tháng gian nan
382.                      Vừa đánh vừa phá thế càng lên cao
383.                      Thành sắp vỡ bão lại vào
384.                      Sông Lam cuồn cuộn nước ào ào dâng
385.                      Quân Nam doanh trại đa phần
386.                      Nằm ở vùng thấp phải cần chuyển đi
387.                      Chuyện vây chuyện phá thành trì
388.                      Phải đành dừng lại thôi thì trơi xui!
389.                      Quân Nam đành phải ngậm ngùi
390.                      Nhìn trời mưa đổ niềm vui phá thành
391.                      Tan dần theo lũ lên nhanh
392.                      Bổng nghe quân cảnh rành rành báo tin:
393.                      Quân Lý Bân đã kìn kìn
394.                      Hai cánh thuỷ bộ gọng kìm kéo vô
395.                      Vây quân Nam đóng trên bờ
396.                      Sái, Mã thấy thế phất cờ phản công
397.                      Ba bên giặc một bên sông
398.                      Quân Nam biết rõ thế không thể lùi
399.                      Hai bên đánh tới đánh lui
400.                      Bỗng nghe hoả pháo dập vùi inh tai
401.                      Quân Nam vỡ trận trong ngoài
402.                      Phan Liêu liều chết với vài kỹ binh
403.                      Phá vòng vây cứu lấy mình
404.                      Cùng Xuân Liên vẫn là tình là duyên
405.                      Tàn quân trốn chạy triền miên
406.                      Ngày đêm luồn lủi gần miền Ngọc Ma (1)
407.                      Nghe tin Phan tộc đại gia
408.                      Lý Bân giết sạch hoá ma cả nhà
409.                      Phan rằng trời đã hại ta
410.                      Sống làm chi nữa nghĩ mà xót thương
411.                      Phan dừng ngựa định tìm đường
412.                      Quay lại tử chiến với phường ngoại bang
413.                      Xuân Liên kịp giữ ngựa chàng
414.                      Hét lên một tiếng hèn sang lúc này
415.                      Trong hiểm nguy nhờ vân may
416.                      Tìm đến cái chết chẳng hay ho gì
417.                      Anh hùng quân tử nam nhi
418.                      Mười năm nợ trả có khi chưa cần
419.                      Hãy nghe đây chớ phân vân
420.                      Bên kia sông là một phần Ngọc Ma
421.                      Phía tây thông với Lão Qua
422.                      Có thể dựng nghiệp trong ra ngoài vào
423.                      Lý Bân chẳng có cách nào
424.                      Không thể đuổi kịp làm sao tìm đàng
425.                      Một tay quất ngựa của nàng
426.                      Tay kia ghìm ngựa giúp chàng vượt sông
427.                      Qua Lam Giang rộng mênh mông
428.                      Xuân Liên cải dạng đàn ông cùng chàng
429.                      Trốn lên dãy núi Giăng Màn
430.                      Thuộc vùng rừng rậm đại ngàn Ngọc Ma
431.                      Lý Bân cùng với quân nhà
432.                      Đuổi theo không kịp quay về Thành Lam
433.                      Cuộc khởi nghĩa bi đập tan
434.                      Nhưng như đốm lửa cháy lan trong ngoài
435.                      Lam Kinh (2) chiêu tập hiền tài
436.                      Sơn Tây Thạch Thất núi Sài dấy binh
437.                      Lý Bân đàn áp rất kinh
438.                      Đuổi Lộ Văn Luật (3) quân mình chạy xa
439.                      Tàn quân trốn tránh gần nhà
440.                      An Sầm (4) hang động chạy ra chạy vào
441.                      Quân Mình tàn ác làm sao
442.                      Dỡ nhà làm củi chất cao làm mồi
443.                      Hun cho lửa cháy ngất trời
444.                      Tan quân chết ngạt miệng đời còn ghi

(1)   Châu Ngọc Ma ngày ấy là vùng Quì Hợp Nghệ An ngày nay

LAM SƠN HỘI NGỘ (1)

445.                      Nguyễn Chích Bùi Bị ra đi
446.                      Rời Tiên Hoa đã sáu kỳ trăng treo
447.                      Theo đường thượng đạo lần theo
448.                      Từ Nam ra Bắc qua đèo vượt sông
449.                      Thăm Trà Lân kết chữ đồng
450.                      Qua Ngọc Ma cũng gặp không ít người
451.                      Anh hùng hảo hán chờ thời
452.                      Đang tìm thủ lĩnh thay trời diệt Minh
453.                      Hai người về đến nhà mình
454.                      Cùng đi thị sát binh tình ngoài trong
455.                      Phó tướng bảo vừa mới xong
456.                      Lam Sơn Lê Lời đang mong đang chờ
457.                      Phái người sang muốn cậy nhờ
458.                      Thủ lĩnh góp sức phất cờ động binh
459.                      Cùng nhau chống phá quân Minh
460.                      Giành lại độc lập quê mình Giao Châu
461.                      Bùi Bị nghe nói rầu rầu
462.                      Lam Sơn có phải gần đầu Hào Lương?
463.                      Chích rằng ta cũng không tường
464.                      Nhưng cùng một huyện quảng đường bao xa!
465.                      Bị rằng hồi ở quê nhà
466.                      Đệ chưa nghe nói ai là họ Lê
467.                      Chích rằng gian khó trăm bề
468.                      Ta đã khởi nghĩa kéo về Hoàng Nghiêu
469.                      Nam Thanh Bắc Nghệ rất nhiều
470.                      Anh hùng hào kiệt ra chiều theo ta
471.                      Tây bắc Thanh rộng bao la
472.                      Có quan Phụ đạo cũng là kỳ nhân
473.                      Họ Lê tên Lợi xuất thân
474.                      Hội thề cắt máu xa gần Lũng Nhai
475.                      Nhưng còn nghe ngóng trong ngoài
476.                      Lời thế dấu kín chưa ai tỏ tường
477.                      Chắc rằng tính toán mọi đường
478.                      Mời ta nhập hội hai phương một nhà
479.                      Bị rằng còn tính chi xa
480.                      Sao huynh không nhập hội ta hội người?
481.                      Nguyễn Chích nhìn Bị mỉm cười
482.                      Làm tướng không thể nhất thời tin ai
483.                      Huống chi quân sỹ trong ngoài
484.                      Ta là thủ linh một vài vạn quân
485.                      Lê Lợi ta biết đôi phần
486.                      Là người có chí trọng nhân biệt tài
487.                      Chiêu hiền đại sỹ như ai
488.                      Tuy còn thô lậu vẻ ngoài hơi hơi
489.                      Còn nhiều người nữa muôn nơi
490.                      Kéo về tụ họp đất trời Lũng Nhai
491.                      Biết ai có chí như ai
492.                      Hay là có kẻ bất tài vô nhân?
493.                      Ngoài thủ lĩnh chẳng ai thân
494.                      Để cho huynh biết mười phân vẹn mười?
495.                      Chích rằng cũng có vài người
496.                      Cho ta văn bản lời thề làm tin
497.                      Nguyễn Chích đứng dậy kiếm tìm
498.                      Vừa đọc vừa giảng vừa nhìn xa xôi
499.                      Bổng lính mang đến tận nơi
500.                      Đưa thư Lê Lợi kính mời tướng quân
501.                      Mậu Tuất sau tết đầu tuần
502.                      Lam Sơn khởi nghĩa đón xuân tưng bừng
503.                      Trận Lạc Thuỷ đáng ăn mừng 
504.                      Nghĩa quân thắng lớn lẫy lừng một phương
505.                      Ba nghìn thủ cấp phơi sương
506.                      Quân Minh chết trận chiến trương tan hoang
507.                      Thư mời Nguyễn Chích ghé sang
508.                      Ăn mừng chiến thắng luận bàn diệt Minh!

LAM SƠN HỘI NGỘ (2)

509.                      Chích xem thư sướng rung rinh
510.                      Khởi binh lời hứa với mình là đây
511.                      Giúp nhau không chóng thì chầy
512.                      Lam Sơn trên đó dưới nầy Hoàng Nghiêu
513.                      Chích rằng “chờ đơi bao nhiêu
514.                      Mừng Lam Sơn ta muốn chiều hôm nay”
515.                      Lệnh cho kỹ sỹ mươi tay
516.                      Cùng tướng Bùi Bị đi ngay đầu chiều
517.                      Tà tà nắng đổ xiêu xiêu
518.                      Quân cảnh vào báo Hoàng Nghiêu đến chào
519.                      Lê Lợi ban lệnh mời vào
520.                      Đích thân ra tận thành cao đón chờ
521.                      Thấy Lê Lợi vẻ thẫn thờ
522.                      Giật mình Nguyễn Chích giả vờ như không:
523.                      “Đệ tiếp được thiệp mừng công
524.                      Vội vàng lên ngựa những mong gặp Người!”
525.                      Lê Lai đứng cạnh đỡ lời:
526.                      “Mừng công chưa kịp ông trời lại xui
527.                      Đại huynh gặp chuyện không vui
528.                      Thôi vào doanh trại bọn tui (1)  giải bày”
529.                      Phân ngôi chủ khách đó đây
530.                      Lê Lai kể tiếp chuyện này xẩy ra:
531.                      “Tên Ái phản chủ hôm qua
532.                      Cùng thằng Đỗ Phú đều là tiểu nhân
533.                      Chỉ đường dẫn lối xa gần
534.                      Quân Minh đào cướp mộ phần
535.                      nhà huynh
536.                      Đem về treo ở sau thuyền
537.                      Nhằm bắt Lê Lợi đầu hàng mới thôi”
538.                      Bùi Bị đứng dậy có lời:
539.                      “Phải tên Đỗ Phú một đời bất lương
540.                      Ở Hào Lương hắn thường thường
541.                      Ỷ thế quân giặc chẳng nhường nhịn ai”
542.                      Bây giờ đến lượt Lê Lai
543.                      Kể thêm câu chuyện đất đai ngày nào
544.                      Vụ kiện đại huynh ra sao
545.                      Hắn thua nhưng vẫn hối vào lộ ra
546.                      Đại huynh thắng vẫn không tha
547.                      Quân Minh truy nã quả là bất công
548.                      Lê Lợi trốn khắp tây đông
549.                      Nhờ Lê Liễu nên mới không việc gì
550.                      Chuyện thật nhưng rất ly kỳ
551.                      Một hôm hai vị chạy đi cùng đường
552.                      Khả Lam bến nước khác thường
553.                      Gặp người con gái chết thương chết sầu
554.                      Áo quần trắng toát một màu
555.                      Xuyến vàng thoa bạc trước sau đủ đầy
556.                      Lê Lợi cầu gió khấn mây
557.                      Quân Minh truy đuổi tôi đây xin nàng:
558.                      “Thoát nạn truy bắt trái ngang
559.                      Lấy được thiên hạ lập bàn thờ riêng
560.                      Cúng nàng tôi cúng trước tiên
561.                      Ơn sâu nghĩa trả linh thiêng tôi nhờ!”
562.                      Mộ phần mới đắp sơ sơ
563.                      Giặc Minh ập đến với đoàn chó ngao
564.                      Hai ông đành phải nhảy vào
565.                      Trốn trong cái bộng (2) cây cao bên đàng
566.                      Giặc lấy kiếm chọc dọc ngang
567.                      Trúng vế bên tả Liễu đang ngồi ngoài
568.                      Nhanh tay lấy cát vuốt mài
569.                      Để không thấy máu kiếm dài vẫn nguyên
570.                      Bổng con cáo nhỏ trắng tuyền
571.                      Xuất hiện trước mặt chó liền đuổi theo
572.                      Khả Lam nước chảy trong veo
573.                      Mất chó cũng tiếc cáo mèo cũng tham
574.                      Giặc Minh chẳng tính chẳng bàn
575.                      Bỏ đi theo chó tính toan làm gì
576.                      Nhờ đó nên chẳng việc chi
577.                      Đại huynh thoát nạn việc ni nhờ nàng

LAM SƠN HỘI NGỘ (3)

578.                      Nguyễn Chích xin phép chen ngang:
579.                      “Huynh được phù trợ đàng hoàng ngại chi
580.                      Huống hồ việc nhỏ như ri
581.                      Chắc sẽ giải được việc gì phải lo”
582.                      Bùi Bị đứng dậy nói to:
583.                      “Việc này xin để đệ lo chu toàn
584.                      Sông này rất lắm cỏ hoang
585.                      Bèo tây trôi nổi nguỵ trang dễ dàng
586.                      Chỉ xin thủ lĩnh một chàng
587.                      Phối hợp sau trước nhịp nhàng thế thôi”
588.                      Bùi Bị vừa nói dứt lời
589.                      Trịnh Khả đứng dậy “nhường tôi việc này”

590.                      Theo kế hoạch ngay đêm nay
591.                      Hai người ngậm ống bèo dày nguỵ trang
592.                      Trôi theo dòng nước mênh mang
593.                      Địch không hay biết hai chàng ra tay
594.                      Gỡ hài cốt đem về ngay
595.                      Trình lên Thủ lĩnh việc này làm xong
596.                      Rỡ ràng Lê Lợi mở lòng
597.                      Thưởng cho hai tướng có công giúp mình
598.                      Lệnh sai bộ hạ phân minh
599.                      Táng lại như cũ trọn tình gia phong
600.                      Phật Hoàng xứ ấy ngoài trong
601.                      Đã chọn từ trước vẫn mong có ngày...

LAM SƠN HỘI NGỘ (4)

602.                      Chuyện buồn thủ lĩnh gió bay
603.                      Lạc Thuỷ đại thắng xưa nay chưa từng
604.                      Ra quân chiến thắng tưng bừng
605.                      Lam Sơn mở tiệc ăn mừng rất to
606.                      Mổ trâu mổ lợn mổ bò
607.                      Khao binh thưởng tướng chuyện trò râm ran
608.                      Cũng là dịp để luận bàn
609.                      Chiêu hiền đãi sỹ mở mang trong ngoài
610.                      Thủ lĩnh cùng với Lê Lai
611.                      Và Văn Linh tiếp tướng tài Hoàng Nghiêu
612.                      Lê Lợi mong muốn một điều
613.                      Nguyễn Chích về giúp sớm chiều Lam Kinh
614.                      Biết rằng Chích quí Văn Linh
615.                      Một người học rộng hiển vinh
616.                      chẳng màng
617.                      Thâm trầm trí lược khôn ngoan
618.                      Văn chương chính sự tiếng vang một thời
619.                      Làng quê Hải Lịch là nơi
620.                      Hổ về quấy phá đất trời Lôi Dương (1)
621.                      Linh làm bài phú tự cường
622.                      Trách hổ bất nghĩa vô lương hại người
623.                      Vào rừng vừa đọc vừa chơi
624.                      Sau ngày hôm đó hổ dời đi xa
625.                      So sánh mức độ hào hoa
626.                      Văn Linh chẳng kém tài ba họ Hàn! (2) y
627.                      Mấy người nói chuyện lan man
628.                      Nguyễn Chích khôn khéo không bàn hợp tan
629.                      Chỉ hứa trên dưới kết đoàn
630.                      Diệt Minh giành lại giang san Tiên Rồng

631.                      Lê Văn Linh biết chưa thông
632.                      Nháy khéo Lê Lợi lòng vòng làm chi
633.                      Thủ lĩnh đổi ý nghĩ suy
634.                      “Khen tài Bùi Bị kém gì Yết Kiêu!
635.                      Tướng này sẽ giúp Hoàng Nghiêu
636.                      Như hổ thêm cánh như diều thêm dây”
637.                      Chích rằng “chỉ mới gần đây
638.                      Đệ quen Bùi Bị những ngày Hoan Châu
639.                      Động Tiên Hoa cạnh Ngàn Sâu
640.                      Bùi Bị phó tướng đứng đầu Nột Ngôn
641.                      Đệ, Bị, Tuấn Thiện một hôm
642.                      Cùng nhau cắt máu càn khôn ăn thề:
643.                      Làm anh em chung một bề
644.                      Diệt Ngô liên kết đi về có nhau
645.                      Tiên Hoa Ngàn Phố Ngàn Sâu
646.                      Châu Hoan Châu Ái đi đầu diệt Minh
647.                      Muốn Bùi Bị nắm tình hình
648.                      Dọc đường liên kết quân mình quân ta
649.                      Tiện đường thăm lại quê nhà
650.                      Hào Lương đây đó chẳng xa xăm gì
651.                      Vậy nên rủ Bị cùng đi
652.                      Trước mừng chiến thắng sau thì kết giao
653.                      Không ngờ Bùi Bị tài cao
654.                      Giúp huynh giải toả vui nào vui hơn!”
655.                      Văn Linh nghe rõ nguồn cơn:
656.                      “Chuyện Bùi Bị để Lam sơn chu toàn”
657.                      Lê Lợi mừng quá chen ngang:
658.                      “Hay để Bùi Bị tạm sang bên này”
659.                      Nguyễn Chích nghe cũng hay hay
660.                      Cho rằng Lê Lợi hôm nay chân tình
661.                      “Việc này xin được phân minh
662.                      Tướng quân Bùi Bị thân chinh trả lời”

LAM SƠN HỘI NGỘ (5)

663.                      Cho người tìm đến tận nơi
664.                      Mời tướng Bùi Bị hãy dời qua đây
665.                      Nguyễn Chích nói hết đủ đầy
666.                      “Tuỳ đệ quyết định việc nầy nên chăng?”
667.                      Ngẫm nghĩ một lúc Bị rằng:
668.                      “Thịnh tình thủ lĩnh xem bằng non cao
669.                      Thăm quê việc nhỏ chẳng sao
670.                      Vả đệ chẳng có người nào người thân

671.                      Chỉ e chiến hữu xa gần
672.                      Ở lâu lo lắng có phần không hay”
673.                      Chích rằng “Quả có việc này
674.                      Để ta giúp đỡ xong ngay thôi mà
675.                      Cho người về báo Tiên Hoa
676.                      Có việc chi sẽ trong ra ngoài vào
677.                      Bây giờ đệ tạm thay ta
678.                      Trợ giúp thủ lĩnh cũng là việc chung!”
679.                      Lê Lợi với đám tuỳ tùng
680.                      Mỗi người một ý đều cùng chờ mong
681.                      Thế là Bùi Bị xiêu lòng
682.                      Nhận phò Lê Lợi tạm trong lúc này
683.                      Nguyễn Chích nói lúc chia tay:
684.                      “Lam Sơn khởi nghĩa cơ may sẽ thành
685.                      Bề ngoài có vẻ chưa thanh
686.                      Nhưng Lợi có tướng sẽ thành đế vương
687.                      Lê Lai trung hậu tấm gương
688.                      Văn Linh võ lược văn chương toàn tài
689.                      Ngoài ra đầu lĩnh những ai
690.                      Cũng cần tìm hiểu một mai có ngày
691.                      Giúp ta trù liệu sau này
692.                      Hợp tan, tan hợp cơ may duyên trời”
693.                      Bị rằng “huynh dạy những lời
694.                      Hãy tin ở đệ có đời có ta”
695.                      Lam Sơn bóng đã xế tà
696.                      Chích còn ngoái lại nghĩ ra việc này:
697.                      “Nghe tin Nguyễn Trại là tay
698.                      Đông Quan mưu sỹ dở hay thế nào
699.                      Đệ hãy để mắt xem sao
700.                      Tiếc rằng chưa có dịp nào gặp y”
701.                      Người ở lại kẻ ra đi
702.                      Hoàng Nghiêu thủ lĩnh ngựa phi cuối trời!

LÊ LAI CỨU CHÚA

703.                      Nhục vinh, vinh nhục ở đời
704.                      Thằng Ái phản chủ nhất thời nghêng ngang
705.                      Quân Ngô bắt hắn dẫn đàng
706.                      Đánh úp Lê Lợi địa bàn Lam Sơn
707.                      Bắt thân thích bắt vợ con
708.                      Người nhà thủ lĩnh những hơn trăm người
709.                      Nhà tan doanh trại tả tơi
710.                      Quân không một đội biết dời đi đâu

711.                      Mấy người trung nghĩa liền tâu
712.                      Chí Linh Lang Chánh (1) ngàn sâu tạm thời
713.                      Lê Lợi cùng với mấy người
714.                      Tuyệt lương hai tháng cầm hơi rau rừng
715.                      Trịnh Cao, Mang Một (2) đã từng
716.                      Chạy đây trốn đó xem chừng khó an
717.                      Địch lui mưu sỹ lại bàn
718.                      Về quê đắp luỹ giữ làng gom quân
719.                      Trông xa rồi lại nhìn gần
720.                      Lê Lợi tính kế dấu thân chờ thời
721.                      Thủ lĩnh chọn buổi đẹp trời
722.                      Cho vời tướng sỹ nói lời ruột gan:
723.                      ”Ai thay ta mặc áo vàng
724.                      Dẫn quân đánh thẳng địa bàn Tây Đô (3)
725.                      Vừa đánh vừa giết vừa hô
726.                      Lam Sơn chúa tể chính là ta đây
727.                      Tạo ra cái cớ đủ đầy
728.                      Quân Ngô lầm tưởng rồng mây chẳng còn
729.                      Náu mình lo việc nước non
730.                      Tuyển quân luyện tướng may còn cơ duyên”
731.                      Lê Lai đứng dậy nói liền
732.                      ”Rằng tôi đồng ý hoá tiên thay rồng
733.                      Đổi áo vàng đóng thay ông
734.                      Chỉ mong thủ lĩnh nhớ công mọn này
735.                      Khi thiên hạ đã về tay
736.                      Nghĩ đến con cháu mộ này thế thôi!”
737.                      Lê Lợi khấn Phật cầu trời
738.                      “Rằng công đổi áo đời đời ghi sâu
739.                      Ta và con cháu về sau
740.                      Đại thần tướng lĩnh nhắc nhau chuyện này
741.                      Sai lời Phật phạt trời đày
742.                      Lâu đài hoá núi, sắt thay ấn vàng”
743.                      Nghe xong lời khấn rõ ràng
744.                      Lê Lai lên ngựa vai mang kiếm thần
745.                      Hai thớt voi năm trăm quân
746.                      Kéo đến trại giặc ở gần Tây Đô
747.                      Vừa khiêu chiến lại vừa hô
748.                      Lam sơn thủ lĩnh đứa mô cần tìm
749.                      Nói xong chẳng ngắm chẳng nhìn
750.                      Phi ngựa vào giữa trận tiền quân Ngô
751.                      Giặc đông vây bắt hét hò
752.                      Đem vào thành nội dở trò dã man
753.                      Phạt cực ác, phạt cực tàn
754.                      Không như tội khác luận bàn trước sau
755.                      Trời xanh xanh ngắt một màu
756.                      Tây Đô thay mặt Giao Châu tiễn Người
757.                      Lê Lai thanh thản về trời
758.                      Tiếng thơm để lại muôn đời ngợi khen!

(1)   Núi Chí Linh thuộc xã Giao An, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hoá.
(2)   Hai trong nhiều địa danh Lê Lợi và nghĩa quân lẫn trốn thuộc tỉnh Thanh Hoá gần biên giới Việt Lào.
(3)   Thành Tây Đô hay thành nhà Hồ, thủ phủ nước Đại Ngu ở Thanh Hoá

THIẾU UÝ NGUYỄN CHÍCH (1)

759.                      Như đốm lửa lúc mới nhen
760.                      Lam Sơn tụ nghĩa nhiều phen chật chầy
761.                      Dấu thân là kế bậc thầy
762.                      Rèn quân luyện tướng thành xây luỹ đào
763.                      Nuôi oai chứa mạnh đề cao
764.                      Củng cố nội bộ kết giao trong ngoài
765.                      Đã đến lúc phải tính bài
766.                      Đập tan kế giặc vây hoài được sao
767.                      Lê Lợi còn tính thấp cao
768.                      Hỏi hai mưu sỹ kế nào kế hay
769.                      Văn Linh đứng dậy giải bày:
770.                      “Quân kỷ binh pháp đêm ngày phải lo”
771.                      Nguyễn Trại góp ý thăm dò:
772.                      “Tạo thế ỷ giốc ta nhờ Hoàng Nghiêu”
773.                      Lê Lợi suy nghĩ đăm chiêu
774.                      ”Ức Trai kiến giải là điều ta mong
775.                      Hiềm một nỗi, việc chưa xong
776.                      Chích vẫn lưỡng lự chân trong chân ngoài”
777.                      Thần rằng “không thể đơn sai
778.                      Vì chưng Nguyễn Chích văn tài vũ hay
779.                      Xét trong hoàn cảnh hiện nay
780.                      Ta mời tướng Nguyễn chọn ngày động binh
781.                      Hoàng Nghiêu phối hợp với mình
782.                      Cùng nhau tiến đánh quân Minh trong ngoài
783.                      Nhân thắng lợi mới lấy oai
784.                      Ta dùng đại lễ học bài người xưa
785.                      Mời Nguyễn lúc ấy là vừa
786.                      Châu về Hợp Phố (1) kẻ đưa người chào!”

787.                      Văn Linh lại góp thêm vào:
788.                      “Ức Trai kế ấy kế nào hay hơn!
789.                      Tin vào tôn chỉ Lam Sơn
790.                      Hoàng Nghiêu tự nguyện như đờn so dây!
791.                      Vả chăng các tướng ta đây
792.                      Có tâm khẩu phục kế này mới hay
793.                      Người như Nguyên Chích tài này
794.                      Về phò chủ tướng một tay trên người!”
795.                      Bấy giờ Lê Lợi tiếp lời:
796.                      “Lý Bân Phương Chính đang dời đại binh
797.                      Thổ quan Cẩm Lạn đồng tình
798.                      Dẫn đường phục đánh quân mình nay mai
799.                      Việc này chỉ có Ức Trai
800.                      Thuyết khách chia lửa trong ngoài cùng ta
801.                      Nguyễn Chích phối đánh trong ra
802.                      Giúp ta bố trí quân nhà đó đây”
803.                      Ức Trai lĩnh ý đủ đầy
804.                      Cùng với Bùi Bị đi ngày đi đêm
805.                      Đến Hoàng Nghiêu được tiếp liền
806.                      Nguyễn Chích Nguyễn Trại đôi bên luận đàm
807.                      Nguyễn Chích đồng ý hoàn toàn
808.                      Đem quân khiêu khích chiến trường phía nam
809.                      Khiến Lý Bân phải hoang mang
810.                      Chưa giám công kích địa bàn Lam Sơn
811.                      Có thời gian tính thiệt hơn
812.                      Lê Lợi phân tích nguồn cơn đủ đầy
813.                      Phục binh rải khắp đó đây
814.                      Chờ quân Ngô tới bủa vây trong ngoài

(1)   Điển tích văn học ý nói trung phùng gặp nhau hay đoàn tụ lại.

 

THIẾU UÝ NGUYỄN CHÍCH (2)

815.                      Lê Lợi dự đoán không sai
816.                      Ít lâu sau đã lỗ bài gian manh
817.                      Từ đất Cẩm Lạn loanh quanh
818.                      Đạo quân mười vạn vây thành Thôi Mang
819.                      Như thủ lĩnh đã họp bàn
820.                      Bồ Mộng phục sẵn chỉ vài trăm quân
821.                      Chờ giặc Ngô đến thật gần
822.                      Phục binh xuất hiện như thần như ma

823.                      Ba trăm thủ cấp gian tà
824.                      Rụng ngay dưới kiếm quân nhà thắng to
825.                      Cậy người đông vẫn lò dò
826.                      Tiến vào dinh luỹ chủ trò Lam Sơn
827.                      Lê Lợi vừa đánh vừa dồn
828.                      Mai phục phía trước đánh vờn
829.                      phía sau
830.                      Quân Ngô lần nữa thua đau
831.                      Hơn nghìn bị giết tranh nhau chạy dài
832.                      Lý Bân Phương Chính cả hai
833.                      Bỏ tướng bỏ lính tính bài thoát thân
834.                      Sáu ngày đuổi bắt xa gần
835.                      Quân ta thắng lợi mười phân vẹn mười
836.                      Lỗi Giang Ba Lẫm là nơi
837.                      Lê Lợi đóng giũ để vời quân Minh
838.                      Bị thua đau không giám khinh
839.                      Hoàng, Tạ (1) đành phải lui binh giữ thành
840.                      Lê Lợi vây chặt đánh nhanh
841.                      Ngày đêm quấy rối loanh quanh bốt đồn
842.                      Lê Hào Lê Sát (2) đánh dồn
843.                      Quan Du thất thủ mồ chôn giặc Tàu
844.                      Thế Ngô suy giảm trước sau
845.                      Thế Lam Sơn lại lên mau như diều
846.                      Lê Lợi phủ dụ mọi điều:
847.                      “Ai người Giao Chỉ sớm chiều đứng lên
848.                      Nhân dân nam bắc mọi miền
849.                      Cùng nhau góp sức phá đồn diệt Minh”
850.                      Đây là sách lược tài tình
851.                      Cả nước đánh giặc Lam Kinh đứng đầu
852.                      Linh rằng “qui định đã lâu
853.                      Với Đại Vương là phải tâu phải trình
854.                      Xưng thần không được linh tinh
855.                      Dưới trên, trên dưới phân minh rõ ràng”
856.                      Ức Trai rằng “cần Vương ban
857.                      Bố cáo thiên hạ quân quan trong ngoài
858.                      Triều đình thành lập nay mai
859.                      Ban văn ban võ những ai đứng đầu
860.                      Ban Văn thần nghĩ từ lâu
861.                      Có bác Linh còn thỉnh cầu chi ai
862.                      Đại Vương chỉ kén tướng tài
863.                      Vừa uy vừa dũng thượng đài Võ Ban

(1)   Hoàng Thành, Tạ Phượng, hai tướng nhà Minh.
(2)   Hai tướng của Lê Lợi.

 

THIẾU UÝ NGUYỄN CHÍCH (3)

864.                      ”Không được! Không được! “Linh can
865.                      “Rằng thần kẻ sỹ xóm làng thi thư
866.                      Triều đình triều chính bây dừ (1)
867.                      Chưa từng chưa biết thực như thế nào
868.                      Ức Trai học rộng tài cao
869.                      Là nhà khoa bảng ra vào Đông Quan
870.                      Đứng đầu triều chính văn ban
871.                      Đại Vương nên quyết còn bàn mần chi”
872.                      Lê Lợi vẫn như mọi khi
873.                      Cười rất hồn hậu rằng “thì cả hai
874.                      Đều là tâm phúc có tài
875.                      Và là trí não trong ngoài của ta
876.                      Việc nước cũng như việc nhà
877.                      Văn Linh hơn tuổi là hoa đầu cành
878.                      Ức Trai văn sách lại sành
879.                      Giúp ta nội vụ ngọn ngành bang giao
880.                      Đứng đầu ban võ thế nào
881.                      Cùng ta cắt đặt làm sao hợp tình
882.                      Ngoài vũ dũng và uy linh
883.                      Phải có chữ nghĩa biết mình biết ta”
884.                      Ức Trai ý tứ bảo là:
885.                      “Việc này rất khó trông ra trông vào
886.                      Tướng nhiều vũ dũng tài cao
887.                      Tuy thô lỗ nhưng người nào cũng trung
888.                      Vào sinh ra tử anh hùng
889.                      Từ ngày khởi nghiệp đi cùng Đai Vương
890.                      Lưu Bang Phàn Khoái là gương
891.                      Giờ nhiều Phàn Khoái đo lường làm sao?”
892.                      “Nói thế là ý thế nào?”
893.                      Lê Lợi sốt ruột chen vào hỏi ngay
894.                      Văn Linh hiểu ý giải bày:
895.                      “Ngày xưa có chuyện thế này xin tâu
896.                      Phàn Khoái là tướng từ lâu
897.                      Phò Lưu Bang ngay từ đầu khởi binh
898.                      Với tài phán đoán anh minh
899.                      Lưu bái Hàn Tín giúp mình võ ban
900.                      Phàn Khoái không phục hoàn toàn
901.                      Lưu Bang vẫn quyết không bàn vào ra”
902.                      Lê Lợi nghe nói cười oà:
903.                      “Các ngươi đừng tưởng rằng ta không bằng”
904.                      Nghiêm trang thủ lĩnh nói rằng:
905.                      “Nếu vì đại sự mần răng không làm? (2)
906.                      Ta khởi binh diệt tham tàn
907.                      Chẳng màng phú quí chăng ham làm giàu
908.                      Chỉ muốn để lại mai sau
909.                      Tiếng thơm bất khất Ngô tàu phải kinh
910.                      Tiến cử ai hãy phân minh
911.                      Thấy đúng sẽ quyết vì mình ta đâu!”
912.                      Tiếp lời Nguyễn Trại xin tâu:
913.                      “Rằng giờ là lúc thỉnh cầu Hoàng Nghiêu
914.                      Chắc Nguyễn Chích cũng biết điều
915.                      Sẽ về tụ nghĩa sớm chiều bên Vương”
916.                      Thủ lĩnh cười nói thương thương
917.                      “Ta cũng muốn thế dễ thường được sao?”
918.                      Ức Trai mạnh dạn thêm vào
919.                      “Người xưa lắm chước, chước nào cũng hay
920.                      Cầu hiền bái tướng lúc này
921.                      Ta mời Nguyễn Chích chọn ngày tấn phong!”
922.                      Dù Nguyễn Trại nói chưa xong
923.                      Lê Lợi đã hiểu “ta mong có ngày
924.                      Nguyễn Chích đồng ý về đây
925.                      Đứng đầu ban võ chuyện này đương nhiên”
926.                      Nghỉ một lúc Vương tiếp liền
927.                      “Phong chức gi? Cũng nên tiên liệu dần”

(1)   Thổ ngữ ”bây dừ” nghĩa là bây giờ.
(2)   Thổ ngữ “mần răng không làm” nghĩa làm sao không làm.

 

THIẾU UÝ NGUYỄN CHÍCH (4)

928.                      Ức Trai chẳng chút phân vân
929.                      “Ban văn tể tướng chẳng cần nghĩ suy
930.                      Ban võ có lúc có khi
931.                      Có thể phong soái không thì tuỳ Vương”
932.                      Văn Linh rằng “đã tỏ tường
933.                      Ức Trai nói đúng lẽ thường chưa nên
934.                      Triều đình mới lập đừng quên
935.                      Một lòng một dạ mới bền dài lâu
936.                      Theo thần ban võ đứng đầu
937.                      Sẽ là thiếu uý cơ cầu chi mô
938.                      Dưới thiếu thì sẽ là đô
939.                      Bình yên phong tiếp bấy giờ sẽ hay”

940.                      Lê Lợi khen ý kiến này
941.                      Và Vương quyết định đứng đầu các ban:
942.                      Ban văn thì gọi tham quân
943.                      Thiếu uý ban võ phong dần về sau
944.                      Đi mời Nguyễn Chích về mau
945.                      Thiếu uý bái tướng đứng đầu võ ban”
946.                      Văn Linh, Bùi Bị, Ức Trai
947.                      Văn thư lễ vật tính bài tấn phong
948.                      Chọn ngày ba vị thong dong
949.                      Gặp tướng Nguyễn Chích trải lòng Lam Sơn
950.                      Ức Trai phân tích thiệt hơn
951.                      Bùi Bị kể hết nguồn cơn thịnh tình
952.                      Chúa Lam Sơn quả anh minh
953.                      Các tướng bên ấy biết mình biết ta
954.                      Muốn huynh hợp lại một nhà
955.                      Cùng nhau đánh đuổi gian tà giặc Ngô
956.                      Đắn đo sự nghiệp cơ đồ
957.                      Ức Trai thuyết giảng Bị dò trước sau
958.                      Văn Linh nể trọng từ lâu
959.                      Nguyễn Chích đồng ý đứng đầu võ ban
960.                      Hoàng Nghiêu về với Lam Sơn
961.                      Chích vẫn cai quản quân quan của mình
962.                      Hai bên phối hợp tâu trình
963.                      Hoàng Nghiêu ỷ giốc Lam Kinh trong ngoài

NGUYỄN CHÍCH HIẾN KẾ (1)

964.                      Tân Sửu (1) Trần Trí ra oai
965.                      Chọn ải Kinh Lộng tính bài bủa vây
966.                      Lê Lợi nhận định rất hay
967.                      “Địch đông ta ít mặt này nó hơn
968.                      Ta nhàn biết rõ nguồn cơn
969.                      Địch mệt vừa đến như đờn căng dây
970.                      Ta chủ động vỗ mặt ngay
971.                      Nhất định phá được kế này hết oai”
972.                      Chia quân đánh úp trong ngoài
973.                      Hơn nghìn thủ cấp trả bài nghênh ngang!
974.                      Quân lương khí giới bạt ngàn
975.                      Lê Lợi thu giữ lại càng vững tâm
976.                      Cậy đông Trí lại tính nhầm
977.                      Mở tiếp đường núi hầm hầm tiến lên
978.                      Lê Lợi phục sẵn cung tên
979.                      Ải Ủng mắc kế Minh quên đường về!
980.                      Trời còn thử thách họ Lê
981.                      Ngô chạy Lào đến giả bề giúp nhau
982.                      Hợp sức cùng đánh giặc Tàu
983.                      Cả tin Lê Lợi trước sau chẳng ngờ
984.                      Ai dè hai van quân cơ
985.                      Voi một trăm thớt trở cờ đánh ta
986.                      Đích thân Lê Lợi đứng ra
987.                      Phản công tiêu diệt gian tà Lão Qua:
988.                      Vạn đầu giặc đã hoá ma
989.                      Voi mười bốn thớt quân ta thu về
990.                      Quân lương khí giới kiểm kê
991.                      Có đến hàng vạn gươm thề gươm thiêng!
992.                      Bốn ngày truy đuổi triền miên
993.                      Bồ Sát tù trưởng vờ xin giảng hoà
994.                      Đi guốc trong bụng gian tà
995.                      Lê Lợi quyết đánh tướng ta can rằng:
996.                      “Quân ta mệt mỏi chi bằng
997.                      Cho nghỉ dăm bữa mần răng hãy mần!”
998.                      Một mình Lê Thạch liều thân
999.                      Hăng hái xông đánh chẳng cần nghĩ suy
1000.                  Không biết chúng rải chông  chi
1001.                  Lê Thạch giẫm phải đành đi chầu giời
1002.                  Than ôi dũng tướng một thời
1003.                  Tiếc cho Lê Thạch suốt đời hiếu trung

(1)   1421


NGUYỄN CHÍCH HIẾN KẾ (2)

1004.                  Số Lý Bân đã chuyển cung
1005.                  Nhâm dần (1) vướng phải nhọt ung qua đời
1006.                  Tội ác gieo rắc khắp nơi
1007.                  Nợ này phải trả đất trời Giao Châu
1008.                  Thế quân Minh càng tụt sâu
1009.                  Đầu năm tổng trấn về chầu Diêm Vương
1010.                  Cuối năm lại gặp tai ương
1011.                  Ngô Lào liên kết vấn vương chữ sầu!
1012.                  Ngô trước mặt, Lào phía sau
1013.                  Chẹn đánh Lê Lợi trận đầu Da Quan
1014.                  Lê Lợi đối phó khôn ngoan
1015.                  Đánh xong ngầm rút an toàn dưỡng binh
1016.                  Về lại trại Khối đất mình
1017.                  Sửa chữa khí giới phục rình nghi binh
1018.                  Lê Lợi phán đoán tài tình
1019.                  Bảy ngày sau đánh liên minh Ngô Lào
1020.                  Chúng vây bốn phía tiến vào
1021.                  Trại Khối “đất chết” kế nào phá vây?
1022.                  Lê Lợi bảo: “Tình thế này
1023.                  Đánh mau thì thắng ra tay thì thành”
1024.                  Nói rồi nước mắt chảy quanh
1025.                  Tướng lĩnh cảm kích kẻ tranh người dành
1026.                  Liều chết đánh địch vây quanh
1027.                  Bắt sống tướng giặc trứ danh họ Phùng (2)
1028.                  Lê Lĩnh, Phạm Vấn tả xung
1029.                  Lý, Lê (3) hữu đột đánh cùng giải vây
1030.                  Hơn nghìn xác giặc phơi thây
1031.                  Hàng trăm ngựa chiến về tay quân mình
1032.                  Mã Kỳ, Trần Trí thất kinh
1033.                  Tháo chạy cùng đám tàn binh Ngô Lào
1034.                  Quả là Lê Lợi tài cao
1035.                  Đã biến “đất chết” đi vào sử xanh!
1036.                  Tuy thắng nhưng vẫn loanh quanh
1037.                  Sau trại Khối lại Chí Linh rút về
1038.                  Rừng sâu thiếu thốn trăm bề
1039.                  Củ rừng măng nứa măng tre cầm lòng!
1040.                  Quân lương hai tháng thiếu ròng
1041.                  Phải giết voi ngựa ăn đong từng ngày
1042.                  Lòng quân đây đó lung lay
1043.                  Thỉnh thoảng có tướng trốn bay lúc nào!
1044.                  Lê Lợi bó buộc gặt gao
1045.                  Siết chặt kỷ luật ra vào nghiêm minh
1046.                  Có tướng tên Khánh coi khinh
1047.                  Bỏ trốn bắt được gia hình thị uy!
1048.                  Khó khăn cũng giống mọi khi
1049.                  Trong quân có kẻ bàn đi tính về
1050.                  Khuyên Vương hoà hoãn một bề
1051.                  Nhưng vẫn giữa vững lời thề Lũng Nhai!
1052.                  Đành lòng Vương thuận theo bài
1053.                  Cử sứ đi lại trong ngoài vào ra
1054.                  Quân Minh đồng ý giảng hoà
1055.                  Hòng dụ Lê Lợi tưởng là kế hay!
1056.                  Thời gian lời hứa gió bay
1057.                  Vương chọn Quý Sửu (4) định ngày động binh
1058.                  Kéo quân về lại Lam Kinh
1059.                  Từ đó Ngô Việt đoạn tình tuyệt giao!
1060.                  Lam Sơn đất hẹp núi cao
1061.                  Khi thua khi được khi vào khi ra
1062.                  Quẩn quanh một chỗ quê nhà
1063.                  Không bãi chẳng thắng quả là không hay
1064.                  Đúng lúc vận nước chuyển xoay
1065.                  Giáp Thìn (5) Vĩnh Lạc hồn bay về trời
1066.                  Hồng Hưng thái tử lên ngôi
1067.                  Bận lo sắp xếp ghế ngồi Yên Kinh
1068.                  Hai mươi tháng chín bình minh
1069.                  Vương hỏi các tướng điều mình nghĩ suy:
1070.                  “Phục quốc ở lại hay đi
1071.                  Hoặc tới xứ khác việc ni thế nào?”
1072.                  Các tướng chưa biết tính sao
1073.                  Nguyễn Chích hiến kế hãy vào Hoan Châu:
1074.                  “Rằng Nghệ An đã từ lâu
1075.                  Người đông đất rộng rừng sâu sông dài!
1076.                  Hạ thần qua lại trong ngoài
1077.                  Biết nhiều chỗ hiểm một vài địa danh
1078.                  Dẫn quân vào trại Cẩm Bành
1079.                  Hàng thì ta dụ biến thành trại ta
1080.                  Chống thì đánh chiếm không tha
1081.                  Biến thành căn cứ quân nhà Lam Sơn
1082.                  Dần dà rồi tính thiệt hơn
1083.                  Đông Đô lấy lại như đờn thêm dây!”
1084.                  Lời bàn Nguyễn Chích thật hay
1085.                  Vương lệnh tướng sỹ trong ngày xuất binh
1086.                  Lại cử Nguyễn Trãi, Lê Ninh
1087.                  Ở nhà canh giữ Lam Kinh quê mình
1088.                  Quân kỳ bóng núi lung linh
1089.                  Đô uý Bùi Bị thân chinh đi đầu
1090.                  Tiền quân người ngựa ruổi mau
1091.                  Lê Khả phó tướng đi sau ngóng chừng
1092.                  Đô uý Nguyễn Chích lẫy lừng
1093.                  Dẫn trung quân vượt núi rừng cheo leo
1094.                  Hậu quân phò tá đi theo
1095.                  Văn Linh, Lê Lợi vượt đèo vào Nam

(1)   1422
(2)   Phùng Quí
(3)   Lý Triện, Lê Hào
(4)   1423


BẠCH NGỌC SƠN TRANG (1)

1096.                  Tuấn Thiện, Phạm Tượng gian nan
1097.                  Cả ngày phi ngựa vượt ngàn đến đây:
1098.                  Cửa Rào Chín Khúc rồng mây
1099.                  Ngàn Sâu chảy xiết núi đầy đá chông
1100.                  Đành rẽ trái về hướng đông
1101.                  Tìm đến trang trại quanh vùng nghỉ chân
1102.                  Truông Bát, Rào Rác, trại Đưng
1103.                  Trà Sơn, Kẻ Gỗ biết dừng nơi đâu?
1104.                  Vùng nay nổi tiếng từ lâu
1105.                  Rừng thiêng nước độc địa đầu An Nam!
1106.                  Khái voi chẳng kém đại ngàn
1107.                  Lại là đất sống an toàn lưu dân
1108.                  Sau Đốn Sơn muốn giữ thân
1109.                  Tôi trung, quốc thích (1) nhà Trần về đây
1110.                  Quân Minh thì chưa giám dây
1111.                  Một vùng đất hiểm núi vây trong ngoài!
1112.                  Tàn quân Tuấn Thiện chạy hoài
1113.                  Sáng ra gặp được một vài người thân:
1114.                  Nhận ra khi đã đến gần:
1115.                  Quốc Trung râu bạc họ Trần người quen
1116.                  Cùng Thời Kính (2) kẻ đi kèm
1117.                  Là hai gia tướng đáng khen vua Trần
1118.                  Phò hoàng hậu gom lưu dân
1119.                  Thành lập trang trại xa gần biết tên
1120.                  Chuyện rằng đã mấy mươi niên
1121.                  Trần Liêu Thiếu Bảo qua miền này đây
1122.                  Để vào Tri Bản phía tây
1123.                  Kinh lý rừng Nổ mấy dây đãi vàng
1124.                  Tình cờ bắt gặp một nàng
1125.                  Một cô thôn nữ sơn tràng quê ta
1126.                  Bì bõm đãi, dưới chiều tà
1127.                  Ngực trần tóc xoả khi xa khi gần...
1128.                  Quan Thái Bảo vẻ phân vân
1129.                  Sao có người đẹp như thần như ma!
1130.                  Vừa hoang dại vừa kiêu sa
1131.                  Ngài bèn xin đón cô nhà về kinh
1132.                  Ngọc Hào trái ngọt cây tình
1133.                  Quan Thái Bảo với cô mình Hoan Châu
1134.                  Vẻ đẹp khiêu khích ăn sâu
1135.                  Xen nét quí phái vừa giàu vừa sang

1136.                  Ngàn Sâu - đôi mắt mơ màng
1137.                  Rào Nổ, Tri Bản cho nàng nước da
1138.                  Vừa trắng vừa muốt như ngà
1139.                  Vừa hư vừa thực như là thần tiên!
1140.                  Trai anh hùng gái thuyền quyên
1141.                  Duệ Tông (3) kết tóc xe duyền cùng nàng
1142.                  Hoàng hậu vua chửa kịp ban
1143.                  Ngài đi đánh giặc Đồ Bàn (4) hy sinh
1144.                  Thượng Hoàng bàn với Triều đình
1145.                  Hoàng Hậu Bạch Ngọc tôn vinh Ngọc Hào!
1146.                  Sau Đốn Sơn nàng tìm vào
1147.                  Về quê của mẹ núi cao sông dài!
1148.                  Lập trại Bạch Ngọc trong ngoài
1149.                  Vừa ẩn vừa náu tính bài dài lâu
1150.                  Mười mấy năm giữa rừng sâu
1151.                  Gồm bốn thôn bản (5) dân đâu mấy ngàn
1152.                  Gần đây lại lập hai làng
1153.                  Ghép tên chồng vợ hai chàng hai o
1154.                  Chuyện này chẳng phải đặt mò
1155.                  Kính Kì, Trung Phạm nguyên do thế này:
1156.                  Theo hầu Hoàng Hậu về đây
1157.                  Thị Kì, thị Phạm từ ngày còn thơ
1158.                  Đến tuổi kết tóc xe tơ
1159.                  Gã cho hai tướng dưới cờ Sơn Trang
1160.                  Trung, Kính tên của hai chàng
1161.                  Phạm, Kì tên của hai nàng thiếp yêu
1162.                  Hoàng Hậu ăn ở hết điều
1163.                  Lo cho kẻ dưới vừa chiều vừa thương!

(1)   Họ ngoại nhà vua
(2)   Nguyễn Thời Kính
(3)   Vua Trần Duệ Tông
(4)   Kinh đô nước Chăm Pa
(5)   Tên bốn thôn là Lai Sơn, Hằng Nga, Ngũ Khế và Tùng Chính

BẠCH NGỌC SƠN TRANG (2)

1164.                  Riêng mình nhiều mối tơ vương
1165.                  Làm phi thế nọ chính trường thế kia
1166.                  Vua đi đánh trận không về
1167.                  Một mình một bóng buồn tê tái lòng!

1168.                  Có còn chi nữa mà mong
1169.                  Lầu son gác tía hoá vòng kim cô!
1170.                  Trong triều thì lắm mưu mô
1171.                  Kéo bè kết cánh mưu đồ đế vương
1172.                  Đốn Sơn (1) hoạ đến bất thường
1173.                  Phế lập, lập phế tai ương một thời
1174.                  Ba trăm bảy chục đầu rơi
1175.                  Khát Chân thượng tướng chầu giời thảm thương
1176.                  Rể thì trốn chạy tìm đường
1177.                  Mai danh ẩn tích biết phương trời nào?
1178.                  Huy Chân con gái lao đao
1179.                  May nhờ cô ruột (2) xin vào quê ta
1180.                  Cháu ngoại chẳng biết mặt cha
1181.                  Con gái bỏ mạng hoá ma dọc đường!
1182.                  Than ôi! Bao nỗi đoạn trường
1183.                  Còn một chút cháu bà thương bà chiều!
1184.                  Lấy danh con gái thân yêu
1185.                  Đặt tên cho cháu mỹ miều Huy Chân! (3)
1186.                  Vô thường vận nước xoay vần
1187.                  Trần mất Hồ được Minh lần mò sang!
1188.                  Đại Ngu (4) sự nghiệp dở dang
1189.                  Quí Ly ơi! Nắm xương tàn gửi đâu?
1190.                  Tuấn Thiện, Phạm Tượng từ lâu
1191.                  Biết bà Hoàng hậu đứng đầu sơn trang
1192.                  Quốc Trung, Thời Kính hỏi han
1193.                  Nột Ngôn, Bùi Bị bạn vàng Tiên Hoa
1194.                  Tuấn Thiện kể lại sơ qua
1195.                  Thăm quê Bùi Bị vừa ra chưa vào
1196.                  Tiên Hoa bị chiếm ra sao
1197.                  Nột Ngôn tử trận biết bao chuyện buồn
1198.                  Bại tướng đành chạy đi luôn
1199.                  Báo cho chư vị biết đường phòng thân
1200.                  Quốc Trung tính toán xa gần
1201.                  Cấp báo Hoàng hậu nên mần sao đây
1202.                  Nhà bà ở dưới tán cây
1203.                  Trên mỏm núi, rừng bủa vây trong ngoài
1204.                  Biết tin chẳng đợi đến mai
1205.                  Bà mời Tuấn Thiện với vài yếu nhân
1206.                  Họp bàn phòng thủ xa gần
1207.                  Chuẩn bị lực lượng việc cần làm ngay
1208.                  Chưa biết bà, chẳng ai hay
1209.                  Quá trẻ so với tuổi này sáu mươi
1210.                  Vừa đoan trang vừa rất tươi
1211.                  Kiêu sa một chút nói cười tự nhiên

1212.                  Váy dài tha thướt như tiên
1213.                  Yếm vàng quí phái mốt riêng của bà
1214.                  Choàng thêm chiếc khăn mỡ gà
1215.                  Mỹ nhân cá lặn chim sa một thời!
1216.                  Vừa nói bà vừa mỉm cười
1217.                  Nhắc Huy Chân rót trà mời khách xa!
1218.                  Cháu ngoại nhiều nét giống bà
1219.                  Nếu không biết vẫn tưởng là mẹ con
1220.                  Má hồng phơn phớt môi son
1221.                  Huy Chân như đoá mẫu đơn đầu cành
1222.                  Mỉm cười nhận chén chè xanh
1223.                  Tuấn Thiện lúng túng liếc nhanh chào nàng!


(1)   Năm Kỷ Mão, 1399, Phò Mã Trần Hằng và Trần Khát Chân mưu giết Hồ Quí Ly ở Đốn Sơn không thành do Thượng Tướng do dự. Sau đó, Hồ Quí Ly trả thù giết chết 370 người hoàng thân quốc thích nhà Trần. Dịp đó, Thái Bảo phò mã Trần Hằng đang đi kinh lý Nghệ An nên kịp trốn tránh.
(2)   Vợ Hồ Quí Ly là cô ruột công chúa Huy Chân, vợ Trần Hằng.
(3)   Con gái của Bạch Ngọc hoàng hậu là công chúa Huy Chân. Cháu ngoại của bà tức con gái của công chúa cũng lấy danh mẹ Huy Chân nhưng là quận chúa Huy Chân.
(4)   Quốc hiệu nước ta thời nhà Hồ.

BẠCH NGỌC SƠN TRANG (3)

1224.                  Mọi người sôi nổi luận bàn
1225.                  Tuấn Thiện đứng dậy ngoảnh sang chủ nhà:
1226.                  “Thưa rằng vãn bối (1) kể qua
1227.                  Nhưng vẫn ấm ức quả là chưa cam
1228.                  Quân Bắc ngang ngửa quân Nam
1229.                  Nếu tính voi ngựa ta còn nhỉnh hơn
1230.                  Vãn bối đã hiểu nguồn cơn
1231.                  Nửa ngày thắng bại vẫn còn chưa phân
1232.                  Ngô tám lạng Việt nửa cân
1233.                  Giặc Minh chủ động thu quân giữa chừng
1234.                  Ta cũng cụm lại ngập ngừng
1235.                  Bổng đâu hoả pháo tưng bừng nổ ran
1236.                  Voi ngựa bỏ chạy hàng đàn
1237.                  Vì chưa quen lửa tiếng vang chưa từng
1238.                  Không thể khiển, chạy khắp rừng
1239.                  Thua là thế, không ăn gừng mà cay!”

1240.                  Quận chúa với vẻ thơ ngây
1241.                  Ngồi nghe chăm chú tóc mây bồng bềnh
1242.                  Mắt huyền lay láy mông mênh
1243.                  Buông một câu hỏi nhẹ tênh thế này:
1244.                  “Hoả hổ, hoả pháo kế hay
1245.                  Sao không sử dụng như bầy quân Minh?”
1246.                  Tuấn Thiện đáp lại thực tình “Quận chúa nói đúng quân mình cần ngay
1247.                  Có hoả pháo sẽ biết tay
1248.                  Đánh cho bọn chúng đêm ngày ngẩn ngơ
1249.                  Tiếc rằng vãn bối bấy giờ
1250.                  Hoả hổ, hoả pháo có mô mà dùng!”
1251.                  Nương nương nói, vẻ ung dung
1252.                  “Tiểu tướng nói đúng cháu cưng của bà
1253.                  Ngày trước triều Trần nhà
1254.                  ta
1255.                  Cũng lắm người giỏi tài ba kém gì
1256.                  Từ ngày cái nạn Quí Ly
1257.                  Đến quân Minh ôi thôi thì tan hoang
1258.                  Kỳ nhân, thợ khéo cả đoàn
1259.                  Chúng bắt hết rồi giải về Yên Kinh!”
1260.                  Quốc Trung dẫn giải phân minh:
1261.                  “Quan gia (2) dạy bảo qui trình ra sao
1262.                  Thuốc nổ phải chế thế nào
1263.                  Thần cơ thương pháo dùng vào những đâu
1264.                  Tuy rằng học được đã lâu
1265.                  Hạ thần vẫn nhớ từng câu từng từ”
1266.                  Thời Kính hỏi. vẻ ngần ngừ:
1267.                  “Quân Minh phong toả bầy chừ tính sao
1268.                  Diêm sinh mua ở nơi nao
1269.                  Không có nó, có thứ nào thay chăng?”
1270.                  Quốc Trung đứng dậy bảo rằng:
1271.                  Diêm sinh có thể thay bằng phân dơi!”
1272.                  Mừng quá, Tuấn Thiện cướp lời
1273.                  Thao thao bất tuyệt một hơi đủ đầy:
1274.                  “Vãn bối sinh ở nơi đây
1275.                  Biết rằng núi đá nhiều bầy dơi hoang”
1276.                  Vừa từ tốn vừa nghiêm trang
1277.                  Nương nương vừa quyết vừa bàn như sau:
1278.                  ”Có hai việc phải làm mau
1279.                  Luyên quân, vũ khí cùng nhau tiến hành
1280.                  Trai tráng tập hợp nhanh nhanh
1281.                  Võ nghệ luyện tập thạo thành nghiệp binh
1282.                  Chưa cần nhiều chỉ cần tinh
1283.                  Giao cho Thời Kính một mình lo toan
1284.                  Về hoả khí thôi miễn bàn
1285.                  Quốc Trung lão tướng toàn quyền liệu lo”
1286.                  Tuấn Thiện hỏi, ý thăm dò:
1287.                  “Vãn bối có thể theo phò Quốc Trung?
1288.                  Còn tướng Phạm Tượng đi cùng
1289.                  Võ nghệ điêu luyện một vùng Kẻ Treo
1290.                  Xin cho tiểu tướng đi theo
1291.                  Cùng ngài Thời Kính chống chèo việc binh”
1292.                  Nương nương nở nũ cười xinh
1293.                  Bảo rằng như thế quả tình rất hay
1294.                  Phạm Tượng đứng dậy giải bày:
1295.                  “Nương nương cho phép từ nay gom dần
1296.                  Tàn quân cùng với lưu dân
1297.                  Tiên Hoa lưu lạc góp phần dựng xây
1298.                  Đội quân dựa núi tựa cây
1299.                  Nhờ hang dễ thủ trại này lo chi!”
1300.                  “Phải lắm! Được thế còn gì
1301.                  Đội quân Sơn Cốc(3) kế ni tuyệt vời
1302.                  Cứ thế mà làm tới nơi
1303.                  Không cần các tướng nhiều lời bẩm ta!”
1304.                  Quận chúa đứng cạnh hỏi bà:
1305.                  “Tiểu tướng Tuấn Thiện không nhà nghỉ mô?
1306.                  Hay bà dành để cháu lo?”
1307.                  Mắng yêu bà bảo: “Lo bò trắng răng!”
1308.                  Quay sang Trung, Kính bà rằng:
1309.                  Lo việc tá túc ai bằng hai ông!
1310.                  Huy Chân hai má ửng hồng
1311.                  Tuấn Thiện liếc mắt thôi không chuyện gì!

CÁI KHÓ LÓ CÁI KHÔN (1)

1312.                  Xóm Trung Phạm rộng như ri:
1313.                  Bắt đầu từ động Rì Rì xuyên tâm
1314.                  Đến truông Bát động Ầm Ầm
1315.                  Hội Nai chín khúc (1) thì thầm
1316.                  Ngàn Sâu
1317.                  Đi từ cuối xóm đến đầu
1318.                  Mất gần một buổi nửa ngày không ngoa
1319.                  Quốc Trung, Tuấn Thiện dạo qua
1320.                  Tìm chỗ cao rộng làm nhà trú thân
1321.                  Nhà chưa xong đã có lần
1322.                  Tuấn Thiện sốt ruột tính gần tính xa
1323.                  Theo Quốc Trung về tận nhà
1324.                  Bàn làm thuốc nổ quân ta ngóng chờ

1325.                  Đêm đó dưới ánh trăng mờ
1326.                  Uống say nằm nghỉ chân quờ tìm chân!
1327.                  Quốc Trung kể chuyện xa gần
1328.                  Cuộc đời bão táp phong trần gian nan:
1329.                  “Quê ta Cổ Lũng Lạng Giang
1330.                  Chứ không phải người Châu Hoan trong này
1331.                  Cổ Lũng núi đá đó đây
1332.                  Nhiều hang đất dữ rừng vây trong ngoài
1333.                  Lục lâm, thảo khấu tác oai
1334.                  Cho nên tất cả con trai vùng này
1335.                  Rèn công luyện võ đêm ngày
1336.                  Để phòng thân chuyện không hay với mình
1337.                  Mười sáu tuổi ta về kinh
1338.                  Làm quân cấm vệ triều đình bổ sung”
1339.                  Ngắt lời Tuấn Thiện ngập ngừng:
1340.                  “Phân dơi thuốc nổ ngài từng học đâu?”
1341.                  “Chuyện này phải kể từ đầu:
1342.                  Quê ta có cái hang sâu rộng dài
1343.                  Hàng năm chính xác không sai
1344.                  Trước Thanh minh độ một vài ngày thôi
1345.                  Dơi về thám thính một hồi
1346.                  Dăm con bay lượn trên đồi có hang
1347.                  Tối đến chúng mới dềnh dàng
1348.                  Bay vào ngủ lại đàng hoàng một đêm
1349.                  Đến sáng mai lại rút êm
1350.                  Để ba ngày nữa dẫn thêm cả đàn
1351.                  Dơi đông có đến hàng ngàn
1352.                  Mất mấy canh để sắp hàng bay vô
1353.                  Từ hôm sau chúng diễn trò
1354.                  Ngày treo chân ngủ tối mò kiếm ăn
1355.                  Tháng chín hang lạnh căm căm
1356.                  Lại bay đi để sang năm bay về
1357.                  Hình như chúng có hai quê
1358.                  Một là Cổ Lũng quê tê nơi nào
1359.                  Chẳng ai hiểu tại làm sao
1360.                  Hót phân thì thấy lẫn vào râu tôm?”

CÁI KHÓ LÓ CÁI KHÔN (2)

1361.                  Hồi còn bé đã nhiều hôm
1362.                  Ta cùng cha cũng lon ton theo vào
1363.                  Tìm chim nhạn ở trên cao
1364.                  Hoặc hót phân để đem về bón na

1365.                  Na Cổ Lũng ở quê ta
1366.                  Nhờ phân dơi thấp la đà lại sai
1367.                  Thơm ngon nổi tiếng trong ngoài
1368.                  Được đánh dấu theo đúng bài tiến vua”
1369.                  Tuấn Thiện sốt ruột hỏi bừa:
1370.                  “Thuốc nổ đâu? Phân có thừa bón na!”
1371.                  Quốc Trung bảo: “Hãy tà tà
1372.                  Để ta kể nốt chuyện xa chuyện gần:
1373.                  Chuyện trẻ con biết lấy phân
1374.                  Đốt cháy đì đẹt bập bùng đó đây
1375.                  Chuyện hang Cháy trong hang này
1376.                  Cho người đất đá luyện thành diêm tiêu
1377.                  Biết là thế, nhưng có điều
1378.                  Ta chưa hiểu nấu diêm tiêu thế nào”
1379.                  Tuấn Thiện lo lắng chen vào:
1380.                  “Muốn chế thuốc nổ làm sao bây giờ?”
1381.                  Hắn thì ngong ngóng nằm chờ
1382.                  Quốc Trung kể tiếp thẫn thờ xa xăm:
1383.                  “Trước đây khoảng mấy chục năm
1384.                  Thuốc nổ Đại Việt tiếng tăm một thời!
1385.                  Hồi ấy diêm bán khắp nơi
1386.                  Chợ Vân Đồn bày đầy trời diêm sinh
1387.                  Đến đời Hồng Vũ nhà Minh
1388.                  Cấm bán thứ đó muốn mình độc tôn
1389.                  Quả cái khó ló cái khôn
1390.                  Ta mới tìm cách luyện dồn phân dơi
1391.                  Trời sắp sáng! Ta mệt rồi
1392.                  Thôi ngủ đi! Khó một thời cũng qua!”

CÁI KHÓ LÓ CÁI KHÔN (3)

1393.                  Hôm sau hai tướng trẻ già
1394.                  Đi tìm phân chưa biết xa hay gần
1395.                  Câu liêm móc sắt vân vân
1396.                  Lương khô một tháng đai cân gọn gàng
1397.                  Hai ngựa nai nịt sẵn sàng
1398.                  Dắt thêm con nữa lên đàng tìm phân
1399.                  Tuấn Thiện hỏi vẻ tần ngần:
1400.                  “Gần đây lắm núi sao cần đi xa?”
1401.                  Quốc Trung cười một tiếng khà:
1402.                  “Tiểu tướng nghĩ thế hoá ra dễ dàng
1403.                  Thứ nhất phải hiểu rõ ràng
1404.                  Dơi năm bảy thứ, loại vàng loại thau!
1405.                  Phân phải tích tụ từ lâu
1406.                  Hàng nghìn năm nên có đâu vùng này:
1407.                  Hang thấp nước ngập gió bay
1408.                  Dù dơi có ở đêm ngày mưa rơi”
1409.                  “Thôi! Vãn bối đã hiểu rồi
1410.                  Hang cao khô chính là nơi ta cần
1411.                  Thừng chảo, móc sắt phòng thân
1412.                  Leo núi vạn bối mười phần tinh thông”
1413.                  ”Thôi lên đường! Về hướng đông
1414.                  Ta tìm dơi biển” Quốc Trung bảo chàng
1415.                  Qua Truông Bát vượt đại ngàn
1416.                  Theo đường thượng đạo sơn tràng vẫn đi
1417.                  Rào Rác, Kẻ Gỗ chi chi
1418.                  Đều toàn đồi sỏi rậm rì cỏ cây
1419.                  Hang động chẳng có nơi đây
1420.                  Mất gần nửa tháng chật chầy tay không
1421.                  Bỗng gặp dãy núi Hoành Sơn
1422.                  Chạy ra tận biển như rồng vờn mây
1423.                  Cũng nhiều núi đá đó đây
1424.                  Nhưng hang bé, nên dơi bầy không đông
1425.                  May thay chẳng phải về không
1426.                  Kiếm được một ít bõ công tháng trời
1427.                  Vả lương khô đã hết rồi
1428.                  Hai tướng quyết định mã hồi sơn trang

CÁI KHÓ LÓ CÁC KHÔN (4)

1429.                  Phân tuy ít cũng đủ làm
1430.                  Nấu thử tinh luyện gian nan đêm ngày
1431.                  Phân nghiền mịn đến mát tay
1432.                  Cùng tro gianh, hai thứ này trộn nhau
1433.                  Tỷ lệ xác định như sau:
1434.                  Một bát tro, ba bát đầy phân dơi
1435.                  Hoà chung với nước giếng khơi
1436.                  Ngâm ủ, chưng lọc sấy phơi chỉnh tề
1437.                  Nghe tin Tuấn Thiện đã về
1438.                  Đang luyện thuốc súng say mê đêm ngày
1439.                  Huy Chân quận chúa nghĩ ngay
1440.                  Xin bà sang giúp một tay cùng chàng!
1441.                  Một hôm chắt lọc kỹ càng
1442.                  Thu được thứ bột mịn màng đen đen
1443.                  Định cho vào chảo bắc lên
1444.                  Sấy khô bằng cách rang trên bếp lò

1445.                  Quốc Trung ngăn lại dặn dò:
1446.                  “Rằng làm như thế cháy to có ngày
1447.                  Phải đắp lò sấy thế này
1448.                  Từ từ đốt bằng than gầy gỗ lim”
1449.                  Huy Chân giúp Thiện kiếm tìm
1450.                  Vật này thứ nọ đắp lò đốt than
1451.                  Quên mình lá ngọc cành vàng
1452.                  Mặt mày nhem nhuốc như nàng Lọ Lem!
1453.                  Bột sấy khô óng ánh đen
1454.                  Quốc Trung nhúm tí đốt xem thế nào
1455.                  Vàng xanh lửa ánh như sao
1456.                  Xèo xèo chút khói chen vào phía trên
1457.                  Tuấn Thiện nhảy cẫng hét lên
1458.                  Tay ôm quận chúa lấm lem khắp người
1459.                  “Thành sự rồi, thành sự rồi!”
1460.                  Huy Chân cũng hét vang trời dẫy sông
1461.                  Quốc Trung bảo: “Đã thành công
1462.                  Tuy chưa dùng được nhưng không việc gì
1463.                  Khi đốt lửa phải như ri:
1464.                  Không vàng không khói xanh rì màu xanh”
1465.                  Buông tay, Tuấn Thiện nói nhanh:
1466.                  “Công lao như thế không thành buồn ghê!”
1467.                  Quốc Trung an ủi vỗ về:
1468.                  “Rồi sẽ làm được! Chẳng hề hấn chi
1469.                  Hãy nhìn kìa! Thôi đi đi
1470.                  Ra sông tắm rửa chuyện gì mai hay”
1471.                  Hai người tay nắm trong tay
1472.                  Vô tư cười nói chạy ngay ra bờ

CÁI KHÓ LÓ CÁI KHÔN(5)

1473.                  Ngàn Sâu một giải lững lờ
1474.                  Mặt trời gác núi trăng chờ soi gương
1475.                  Khác gì Từ Thức Giáng Hương
1476.                  Cùng nhau vùng vẫy chẳng vương bụi trần!
1477.                  Qua làn nước biếc trong ngần
1478.                  Càng tôn vẻ ngọc hai vầng trăng non!
1479.                  Âm dương một cặp vuông tròn
1480.                  Ngoài hai người cũng chỉ còn rừng xanh
1481.                  Chiều cuối thu buông rất nhanh
1482.                  Mặt trời khuất núi trăng thanh tỏ dần
1483.                  Ngàn xa cho đến sông gần
1484.                  Một màu bàng bạc trăng ngần tắm chung!
1485.                  Trời tối rồi! Thôi vẫy vùng
1486.                  Huy Chân Tuấn Thiện về cùng sơn trang
1487.                  Hôm ấy dưới ánh trăng vàng
1488.                  Tuấn Thiện lấy ngựa đưa nàng hồi gia
1489.                  Ngày thường đường cũng khá xa
1490.                  Đêm nay lại thấy sao mà gần không
1491.                  Chia tay chưa hẹn đã mong
1492.                  Người về kẻ ở trăng trong lại mờ!

CÁI KHÓ LÓ CÁI KHÔN (6)

1493.                  Quốc Trung Tuấn Thiện vẫn mơ
1494.                  Phân dơi đủ chín đang chờ đâu đây
1495.                  Lại đi tìm theo hướng tây
1496.                  Mấy tháng lặn lội đó đây chẳng nề
1497.                  Tân Bình Châu Hoá bên tê
1498.                  Bên ni sườn dốc thuộc về Châu Hoan
1499.                  Trong dãy núi đá liên hoàn
1500.                  Có hang sâu chứa bạt ngàn phân dơi
1501.                  Phân dày từng lớp khắp nơi
1502.                  Đem về tôi luyện đầy vơi, vơi đầy
1503.                  Hai năm thử nghiệm chật chầy
1504.                  Bột đen thu được từ đây đã thành
1505.                  Đốt cháy cho lửa màu xanh
1506.                  Quốc Trung mới quyết tiến hành trộn than
1507.                  Than thầu đâu (1) giã mịn màng
1508.                  Tỷ lệ một một sẵn sàng thử ngay
1509.                  Hỗn hợp cháy nổ là đây
1510.                  Dùng dóng tre đực lèn đầy là xong
1511.                  Gắn dây cháy chậm một vòng
1512.                  Quốc Trung ra lệnh kẻ trong người ngoài
1513.                  Tránh ra xa đếm một hai...
1514.                  Tự tay mồi lửa bò xoài sang bên
1515.                  Một tiếng nổ nhỏ vang rền
1516.                  Dóng tre nứt, khói bay lên giữa trời
1517.                  “Thế này làm pháo tuyệt vời
1518.                  Quốc Trung vui vẻ nói cười tự nhiên
1519.                  Ngây thơ quận chúa hỏi liền
1520.                  “Sao nổ bé thế có dùng được chăng?”
1521.                  Quốc Trung cười trả lời rằng:
1522.                  “Thuốc làm pháo, bột nào bằng bột ni
1523.                  Còn làm thuốc súng thì tuỳ
1524.                  Thêm thành phần nữa lưu huỳnh mới nên”


(1)   Thầu đâu, tiếng Nghệ Tĩnh chỉ cây xoan


CÁI KHÓ LÓ CÁI KHÔN (7)

1525.                  Sốt ruột Tuấn Thiện hỏi thêm:
1526.                  “Lưu huỳnh nghe lạ biết tìm nơi đâu?”
1527.                  Quốc Trung giải thích trước sau:
1528.                  “Dân gian vẫn gọi chất này diêm sinh
1529.                  Cửa hàng tạp hoá linh tinh
1530.                  Ngày xưa vẫn bán lưu huỳnh kèm theo”
1531.                  Tuấn Thiện buồn bã ỉ eo
1532.                  “Giữa rừng sông núi gieo neo nổi chìm!”
1533.                  Quốc Trung đôi mắt lim dim:
1534.                  “Đã có bán họ phải tìm đâu ra”
1535.                  Huy Chân lo lắng gần xa:
1536.                  “Biết mần răng? Nếu người Hoa thì là...”
1537.                  Quốc Trung bảo: “Ở quê nhà
1538.                  Ta biết có chỗ tìm ra chất này
1539.                  Cạnh suối nước nóng đêm ngày 
1540.                  Bốc mùi thum thủm chứa đầy diêm sinh
1541.                  Tiểu tướng có biết quê mình
1542.                  Giăng Màn hùng vĩ tình hình ra sao?
1543.                  Ở đâu suối nóng tuôn trào
1544.                  Nơi nào khói bốc đầu rào cuối khe?”
1545.                  Tuấn Thiện bảo: “Cháu có nghe
1546.                  Những người đi rú ra về bảo nhau
1547.                  Đầu nguồn Ngàn Phố rừng sâu
1548.                  Có khe Nác Sốt (1) nhiễm mầu linh thiêng
1549.                  Khói bay mù mịt một miền
1550.                  Nước thì nóng lốt (2) triền miên đêm ngày”
1551.                  Quốc Trung hỏi: “Có xa đây?
1552.                  Ở đó tìm được chất nầy diêm sinh?”
1553.                  ”Chẳng xa lắm, nhưng quả tình
1554.                  Đường đi đến đó địa hình cheo leo
1555.                  Ngược dòng Ngàn Phố men theo
1556.                  Qua Tiên Hoa động chống chèo làm sao?
1557.                  Quân Minh chặn cửa ra vào
1558.                  Đường lên thượng đạo sang Lào qua đây”
1559.                  Ba bác cháu quyết thế này:
1560.                  Vượt Ngàn Sâu đến thẳng ngay đại ngàn
1561.                  Men chân dãy núi Giăng Màn
1562.                  Đi theo hướng bắc rõ ràng là hơn
1563.                  Trải bao gió kép mưa đơn
1564.                  Lưu huỳnh tìm được như đờn thêm dây
1565.                  Bốn năm thử nghiệm đủ đầy
1566.                  Thành phần thuốc súng từ đây chia mười
1567.                  Bảy phần thêm nửa phân dơi
1568.                  Than xoan một rưỡi phần mười diêm sình (3)


(1)   Nác sốt, tiếng Nghệ Tĩnh, là nước nóng
(2)   Nóng lốt, tiếng Nghệ Tĩnh, là nóng bỏng
(3)   Công thức thuốc súng ngày nay là 75o/o Kali Nitrat, 15o/o Carbon và 10o/o Lưu huỳnh